Genç Haberler: https:/genchaberler.com
Genç Haberler: https://genchaberler.tr
Kimliğimiz Söylediğimiz Sözle Değil, Yaşadığımız Ahlakla Belli Olur. Söz başka ,icraat başka!!
Cengiz Genç
Lisansüstü Araştırmacı – Stratejik Analist.
Bir sosyal medya paylaşımında, bir kadının boşandığı eşiyle birlikte yaşamaya devam ettiği hâlde babasından kalan aylığı aldığı ileri sürülüyor ve bunun nereye bildirilebileceği ön soruluyordu.
İddianın doğruluğu, adı açıklanmayan kişi hakkında yetkili kurumların yapacağı inceleme olmadan kesin olarak bilinemeyeceği için, hiç kimseyi peşinen suçlu ilan edemeyiz. Hukuk devleti, söylentiyle değil; belge, araştırma ve delille karar verir.
Fakat paylaşımın altında yazıldığı aktarılan bazı yorumlar, olayın kendisinden daha düşündürücüydü:
“Sana ne?”
“Sen de yap.”
“Bırak alsın.”
“Yarısını sana versin, sus.”
Haksızlığı ihbar etmeyi düşünen kişi suçlanıyor, kamu kaynağından haksız yararlanıldığı iddia edilen davranış ise neredeyse bir hakmış gibi savunuluyordu.
İşte insanın içini asıl sızlatan budur.
Haksızlığı Yapan Değil, Söyleyen mi Suçlu?
Bir toplumda haksızlık yapan değil de haksızlığı ortaya çıkaran ayıplanmaya başlanmışsa, orada yalnızca hukuk değil, toplumsal vicdan da yara almış demektir.
“Bana dokunmayan yılan bin yaşasın.”
“Devletin malı deniz, yemeyen domuz.”
“Herkes yapıyor.”
“Sen de yap, sana ne?”
Bu ifadeler ilk bakışta günlük hayatın sıradan sözleri gibi görülebilir. Oysa bunların her biri, ahlaki çözülmenin toplumun zihnine yerleşmiş küçük işaretleridir.
Çünkü kamu malı, sahipsiz mal değildir. Devletin hazinesindeki para; işçinin, memurun, çiftçinin, esnafın, emeklinin ve vergi veren bütün vatandaşların ortak hakkıdır. Kamu kaynağından hileyle alınan her kuruş, görünmeyen milyonlarca insanın hakkından eksilmektedir.
Bu nedenle haksız kazanca karşı çıkmak fesatlık değil; vatandaşlık sorumluluğudur. Ancak ihbarda bulunmak isteyen kişinin de kesin hüküm vermeden, hakaret etmeden ve yalnızca bildiği somut bilgileri yetkili makamlara iletmesi gerekir.
Hukuk Bu Konuda Ne Diyor?
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 56’ncı maddesi, eşinden boşandığı hâlde boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen hak sahibi eş ve çocukların gelir ve aylıklarının kesilmesini öngörmektedir. Yersiz ödendiği tespit edilen tutarlar hakkında geri alma hükümleri de uygulanabilmektedir.[1]
Anayasa Mahkemesi de 26 Mart 2026 tarihli kararında söz konusu düzenlemeyi Anayasa’ya aykırı bulmamış ve iptal talebini reddetmiştir. Mahkeme, sosyal güvenlik sisteminin mali dengesinin korunması ve hakkın kötüye kullanılmasının önlenmesi amaçlarını değerlendirmiştir.[2] Karara ilişkin basın duyurusu 14 Temmuz 2026 tarihinde yayımlanmıştır. (Anayasa Mahkemesi)
Burada önemli bir ayrıntı bulunmaktadır: Sadece eski eşlerin görüşmesi, çocuklar sebebiyle iletişim kurması veya zaman zaman bir araya gelmesi, tek başına hileli davranışın kesin kanıtı sayılamaz. Belirleyici olan, boşanmanın ardından evlilik birliğinin fiilen devam edip etmediğinin yetkili makamlarca hukuka uygun şekilde araştırılmasıdır.
Dolayısıyla sosyal medyada isim yayımlayarak insanları suçlamak da doğru değildir; “Bırakın alsın, sana ne?” diyerek muhtemel bir kamu zararını savunmak da doğru değildir.
Doğru yol, şüpheyi delilleriyle birlikte yetkili kuruma bildirmek ve kararı hukuka bırakmaktır.
Müslümanlık Sözle Değil, Ahlakla Yaşanır
İnsan “Ben Müslümanım.” diyebilir.
Fakat yalan söylüyor, emanete ihanet ediyor, kul hakkı yiyor, haksız kazancı savunuyor ve kendisi yapmadığı hâlde başkasının hilesini alkışlıyorsa, söylediği kimlikle yaşadığı hayat arasında derin bir uçurum var demektir.
Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyrulmaktadır:
“Ey iman edenler! Niçin yapmayacağınız şeyleri söylüyorsunuz? Yapmayacağınız şeyleri söylemeniz Allah katında çok çirkin bir davranıştır.”[3] (Diyanet Kuranı)
Bu ayet, söz ile davranış arasındaki çelişkiye dikkat çekmektedir.
İnsan ağzıyla dürüstlükten, adaletten ve dinden söz edip hayatında bunların tam tersini uyguluyorsa, yalnızca çevresindekileri değil, zamanla kendi vicdanını da aldatmaya başlar.
Kur’an-ı Kerim, haksız kazanç konusunda da açık bir ölçü koymaktadır:
“Mallarınızı aranızda haksızlıkla yemeyin.”[4] (Diyanet Kuranı)
Bu hüküm yalnızca başkasının cebinden gizlice para almakla sınırlı değildir. Hileyle elde edilen sosyal yardım, sahte belgeyle kazanılan menfaat, yapılmayan işin bedelini almak, kamu malını şahsi çıkar için kullanmak ve hak edilmediği bilinen bir ödemeyi sürdürmek de aynı ahlaki sorumluluk çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Kul hakkı, kişinin kendisini kandırmasıyla ortadan kalkmaz.
Dinî Etiket Ahlak Belgesi Değildir
Bir insanın “Müslümanım”, “Hristiyanım”, “Yahudiyim” veya “Hiçbir dine inanmıyorum” demesi, tek başına onun dürüst veya ahlaksız olduğunu göstermez.
İnancına bağlı bir Hristiyan; adaletli, merhametli ve dürüst davranabilir.
Müslüman olduğunu söyleyen bir kişi; yalan söyleyebilir, haksız kazanç elde edebilir ve kul hakkı yiyebilir.
Herhangi bir dine inanmadığını söyleyen bir insan da vicdanlı, güvenilir ve hakkaniyetli olabilir.
Dolayısıyla insanlar hakkındaki temel ölçümüz, yalnızca taşıdıkları dinî veya siyasi etiketler değil; sözleri, davranışları ve başkalarının hakları karşısındaki tutumları olmalıdır.
Bu tespit, dinlerin önemsiz olduğu anlamına gelmez. Tam tersine, insanın ilan ettiği inancın ahlakını yaşaması gerektiği anlamına gelir.
“Ben Müslümanım.” diyen kişi, Müslümanlığın adalet, doğruluk, merhamet, emanet ve kul hakkı ölçülerini hayatına taşımıyorsa; dinî kimliğini bir davranış ölçüsü olmaktan çıkarıp yalnızca sözlü bir etikete dönüştürmüş olur.
Mesele hangi ismi taşıdığımız değil, o ismin sorumluluğunu taşıyıp taşımadığımızdır.
Hırsızlık Yalnızca Bir Malı Gizlice Almak Değildir
Toplumumuzda hırsızlık çoğu zaman yalnızca bir eve girip eşya çalmak veya birinin cebinden para almak şeklinde düşünülmektedir.
Oysa ahlaki bakımdan hırsızlığın ve haksız kazancın çok farklı biçimleri vardır:
Çalışmadığı saatin ücretini almak,
Hak etmediği yardımdan yararlanmak,
Sahte belge düzenlemek,
Kamu aracını özel işinde kullanmak,
İhaleye fesat karıştırmak,
Devlet malını şahsi malı gibi görmek,
Bir başkasının emeğini kendisininmiş gibi sunmak,
Torpille başkasının hakkını elinden almak,
Vergi kaçırmayı marifet saymak,
Hileli bir işlemi bildiği hâlde savunmak…
Bunların büyüklükleri ve hukukî karşılıkları farklı olabilir. Fakat hepsinin ortak noktası, kişinin kendisine ait olmayan bir menfaati elde etmesi veya başkasının hakkına zarar vermesidir.
Bir insan takım elbise giyebilir, güzel konuşabilir, ibadetlerini toplum önünde gösterebilir ve sürekli ahlaktan söz edebilir. Ancak bunların hiçbiri, haksız kazancı dürüst kazanca dönüştürmez.
Ahlak görüntü değil, davranıştır.
“Herkes Yapıyor” Bir Mazeret Değildir
Toplumsal çözülmenin en tehlikeli cümlesi belki de “Herkes yapıyor.” sözüdür.
Bir davranışın yaygınlaşması, onu doğru hâle getirmez.
Bin kişinin yaptığı haksızlık, tek kişinin yaptığı haksızlıktan daha meşru değildir. Aksine, haksızlığın yaygınlaşması tehlikenin büyüdüğünü gösterir.
Kırmızı ışıkta herkes geçse, kırmızı ışığın anlamı ortadan kalkmaz.
Herkes vergi kaçırsa, vergi kaçırmak helal olmaz.
Herkes torpil kullansa, hakkı yenilen insanın mağduriyeti kaybolmaz.
Herkes yalan söylese, yalan hakikate dönüşmez.
Toplumlar yalnızca anayasalar ve ceza kanunlarıyla ayakta kalmaz. Yazılı olmayan dürüstlük, utanma, vicdan, komşuluk, emanet ve adalet duyguları da toplumun görünmez sütunlarıdır. Bu sütunlar yıkıldığında, en ağır cezalar bile tek başına düzeni korumaya yetmez.
Çocuklar Anne ve Babalarının Günahını Taşımaz
Haydar Mermer’in “Bize Ne Oldu Böyle?” başlıklı yazısındaki temel vicdani itirazı anlamak mümkündür. Haksızlığı savunan yüzlerce yorum karşısında insan öfkelenebilir, ümitsizliğe kapılabilir.
Ancak “Bu millet üremesin”, “Hırsızdan hırsız doğar” veya çocukları aşağılayan ifadeler doğru değildir.
Hiçbir çocuk anne ve babasının günahıyla dünyaya gelmez.
Hırsızlık kalıtsal bir kimlik değildir. Ahlak; aile, eğitim, çevre, örneklik, vicdan ve kişinin kendi iradesiyle şekillenir. Kötü bir aileden çok dürüst bir insan çıkabileceği gibi, toplumda saygın görünen bir aileden de haksızlık yapan biri çıkabilir.
Suçu eleştirirken çocukları suçlamak, kötülükle mücadele ederken masumlara haksızlık etmek olur.
Bizim görevimiz insan neslinin sona ermesini istemek değil; gelecek nesilleri daha dürüst, daha vicdanlı ve daha adaletli yetiştirecek bir düzen kurmaktır.
Öfkemiz suça yönelmeli, insan onuruna değil.
Asıl Mesele: Söz ile Özün Bir Olması
Bugün toplumumuzun en önemli meselelerinden biri, insanların söyledikleri değerlerle yaşadıkları hayat arasındaki mesafenin büyümesidir.
Adaletten söz edip yakınına torpil istemek…
Kul hakkından bahsedip işçinin ücretini geciktirmek…
Vatan sevgisinden söz edip devlet malını yağmalamak…
Dürüstlük nutukları atıp sahte belge kullanmak…
İsraftan şikâyet edip kamu kaynağını savurmak…
Din adına konuşup insanlara hakaret etmek…
Bütün bunlar aynı hastalığın farklı belirtileridir: Sözün özden kopması.
Bir toplumda insanlar iyi görünmeye, iyi olmaktan daha fazla önem vermeye başlamışsa; orada ahlak bir hayat tarzı olmaktan çıkar, gösteriye dönüşür.
Oysa dürüstlük, kimsenin görmediği yerde de dürüst kalabilmektir.
Yazarın Stratejik Analizi
Bir devletin gücü yalnızca ordusunun büyüklüğü, ekonomisinin hacmi veya teknolojisinin seviyesiyle ölçülemez. Devletin gerçek dayanıklılığını belirleyen unsurlardan biri de vatandaşlarının ortak haklara ve kamu malına gösterdiği saygıdır.
Haksız kazancın “uyanıklık”, dürüstlüğün “saflık”, ihbarın “fesatlık” ve susmanın “dostluk” sayıldığı bir toplumsal yapı uzun vadede üç önemli sonuç doğurur:
Birincisi, kamu kurumlarına olan güven zayıflar.
İkincisi, dürüst vatandaş kendisini cezalandırılmış hisseder.
Üçüncüsü, küçük hileler zamanla büyük yolsuzlukları besleyen bir kültür meydana getirir.
Bu nedenle konu, yalnızca bir kişinin aldığı iddia edilen aylık değildir. Asıl mesele, toplumun haksız kazanca karşı hangi tarafta durduğudur.
Vatandaşın görevi sosyal medya üzerinden hüküm vermek veya insanları teşhir etmek değildir. Şüpheli bir durumu, elindeki somut bilgilerle yetkili makamlara bildirmektir. Araştırmak, delilleri değerlendirmek ve karar vermek ise devletin görevidir.
Aynı şekilde merhamet, bir başkasının hakkını hileyle alana göz yummak değildir. Gerçek merhamet; ihtiyaç sahibinin hakkını korumak, suçlamada adil olmak ve hiç kimsenin onurunu çiğnememektir.
Sonuç: Kendimize Şu Soruyu Sormalıyız
Başkalarına “Bize ne oldu?” diye sormadan önce, kendimize şu soruları sormalıyız:
Hak etmediğimiz bir menfaati kabul ediyor muyuz?
Yakınımız yaptığı zaman haksızlığı görmezden geliyor muyuz?
Kamu malını gerçekten kendi malımız kadar koruyor muyuz?
Söylediğimiz değerlerle yaşadığımız hayat birbirine uyuyor mu?
Haksızlığı yapan güçlü veya yakınımız olduğunda da aynı tepkiyi gösterebiliyor muyuz?
Dürüstlük yalnızca başkalarından beklediğimiz bir özellik değildir. Her birimizin kendi hayatında taşıması gereken ağır bir sorumluluktur.
Müslümanlık yalnızca “Müslümanım” demek değildir.
Hristiyanlık yalnızca “Hristiyanım” demek değildir.
Vatanseverlik yalnızca bayrak paylaşmak değildir.
Ahlak yalnızca başkalarına öğüt vermek değildir.
İnsanın gerçek kimliği, söylediği güzel sözlerde değil; menfaatiyle vicdanı karşı karşıya geldiğinde yaptığı tercihte ortaya çıkar.
Bize ne oldu böyle?
Belki de asıl cevabı şurada aramalıyız:
Sözümüz çok büyüdü; özümüz, sözümüzün gerisinde kaldı.
Çözüm çocuklara, topluma veya millete beddua etmek değildir. Çözüm; hukuku işletmek, eğitimi güçlendirmek, kamu hakkını korumak ve önce kendi hayatımızda sözümüzle özümüzü bir hâle getirmektir.
Çünkü bir milletin ahlaki dirilişi, başkalarını suçlamaktan önce insanın kendi vicdanında başlar.
⸻
Kaynakça
[1] 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, m.56, eşinden boşandığı hâlde boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşayan hak sahiplerine ilişkin düzenleme.
[2] Anayasa Mahkemesi, E.2025/189, K.2026/69, 26 Mart 2026 tarihli karar; “Boşandığı Eşiyle Fiilen Birlikte Yaşadığı Belirlenen Hak Sahibi Eş ve Çocukların Gelir ile Aylıklarının Kesilmesini ve Yapılan Ödemelerin Geri Alınmasını Öngören Kurala İlişkin İtiraz Başvurusu Hakkında Karar”, basın duyurusu, 14 Temmuz 2026.
[3] Kur’an-ı Kerim, Saff Suresi, 61/2-3; Diyanet İşleri Başkanlığı meali ve tefsiri.
[4] Kur’an-ı Kerim, Bakara Suresi, 2/188; Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur’an Yolu Meali ve Tefsiri.
[5] Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m.2, sosyal hukuk devleti ilkesi; m.10, kanun önünde eşitlik ilkesi; m.60, sosyal güvenlik hakkı.
[6] Mermer, Haydar, “Bize Ne Oldu Böyle?”, Genç Haberler’de aktarılan köşe yazısı, 26 Temmuz 2026.
Not: Yazıda ele alınan sosyal medya olayı, bağımsız olarak doğrulanmış somut bir kişi veya kesinleşmiş yargı kararı olarak değil; toplumsal ahlak ve hukuk tartışmasına örnek teşkil eden bir iddia olarak değerlendirilmiştir.
Cengiz Genç
Lisansüstü Araştırmacı – Stratejik Analist
