Araştırmacı Yazar Cengiz Genç
Lisansüstü Araştırmacı – Stratejik Analist
Giriş
Türkiye; verimli toprakları, farklı iklim bölgeleri ve güçlü tarımsal üretim potansiyeliyle dünyanın önemli tarım ülkelerinden biridir. Buna rağmen son yıllarda hem üretici hem de tüketici aynı anda memnuniyetsizlik yaşamaktadır. Bunun temel nedenlerinden biri, üretici ile tüketici fiyatı arasındaki büyük farktır.(1)
Bugün çiftçi ürününü düşük fiyatla satarken, aynı ürün şehirlerde birkaç kat yüksek fiyatla tüketiciye ulaşmaktadır. Bu durum yalnızca ekonomik değil; aynı zamanda sosyal ve stratejik bir sorundur.
Hububat Üreticisinin Sessiz Mücadelesi
2026 yılı hububat hasadı, üreticiler açısından oldukça zorlu geçmiştir.(2)
Buğday, arpa, yulaf ve diğer hububat ürünlerini yetiştiren çiftçiler yalnızca yüksek maliyetlerle değil, hasat dönemindeki organizasyon eksiklikleriyle de mücadele etmek zorunda kalmıştır.
Birçok bölgede üretici Toprak Mahsulleri Ofisi’nden (TMO) randevu beklemiştir. Bazı çiftçiler randevu aldığı hâlde biçerdöver bulamamış, bazıları biçerdöver bulduğu hâlde TMO randevusu alamamıştır. Randevu ve biçerdöver aynı döneme denk geldiğinde ise bu kez kamyon ve nakliye sorunu ortaya çıkmıştır.(3)
Ürününü zamanında teslim edemeyen bazı üreticiler, hububatını açık alanlara dökmek zorunda kalmış; bu durum kalite kaybına, ilave işçiliğe ve ek maliyetlere neden olmuştur.
Artan Maliyetler
Bu yıl görülen yağışlar nedeniyle yabancı ot yoğunluğu artmış, çiftçi ilaçlama ve ot mücadelesine normal yıllardan daha fazla harcama yapmak zorunda kalmıştır.(4)
Mazot, gübre, tohum, zirai ilaç, işçilik, sulama ve bakım giderleri de üretim maliyetlerini önemli ölçüde yükseltmiştir.
Bütün bu maliyetlere rağmen ürününü satan çiftçi çoğu zaman beklediği geliri elde edememektedir.
Üretici Kazanmıyor, Tüketici de Memnun Değil
Çiftçi ürününü düşük fiyatla satarken, tüketici aynı ürünü markette ve pazarda çok daha yüksek fiyatlarla satın almaktadır.(5)
Üretici ile tüketici arasında oluşan bu fiyat farkı; nakliye, depolama, paketleme, enerji giderleri, komisyonlar ve aracılık zincirinin yanı sıra zaman zaman fırsatçı uygulamalardan da kaynaklanabilmektedir.
Sonuçta ne çiftçi memnun olmakta ne de tüketici.
Stratejik Bir Tarım Politikası Gerekiyor
Tarım yalnızca ekonomik bir faaliyet değildir; aynı zamanda millî güvenlik, gıda arzı ve sosyal istikrar meselesidir.(6)
Üretimin planlanması, TMO alım sisteminin hasat takvimine göre daha esnek yürütülmesi, lisanslı depoculuğun yaygınlaştırılması, bölgesel lojistik merkezlerinin kurulması ve üretici kooperatiflerinin güçlendirilmesi büyük önem taşımaktadır.
Çiftçi ürününü zamanında satabilmeli, tüketici de gıdaya makul fiyatlarla ulaşabilmelidir.
Yazarın Stratejik Analizi
Yıllardır Anadolu’nun tarım bölgelerini yakından takip eden bir araştırmacı olarak ulaştığım sonuç şudur:
Çiftçi üretiyor.
Sanayici kazanıyor.
Nakliyeci kazanıyor.
Aracı kazanıyor.
Market kazanıyor.
Vergi gelirleri artıyor.
Toplumun bütün kesimleri üretimden pay alıyor.
Ancak çoğu zaman en az kazanan, toprağa alın terini döken çiftçi oluyor.
Bu tablo uzun vadede sürdürülebilir değildir.
Üreticinin kazanmaktan vazgeçtiği bir ülkede üretim azalır; üretim azalınca ithalat artar, ithalat arttığında ise fiyat istikrarını sağlamak daha da zorlaşır.(7)
Çiftçinin emeğini korumak; yalnızca üreticiyi değil, tüketiciyi, piyasayı ve ülke ekonomisini korumaktır.
Sonuç
Türkiye’nin tarımdaki gücü, yalnızca sahip olduğu topraklardan değil; o toprağı işleyen çiftçiden gelmektedir.
Üreticiyi destekleyen, planlamayı güçlendiren, aracılık maliyetlerini azaltan ve piyasa denetimini etkin şekilde uygulayan bir sistem hem üreticiyi hem tüketiciyi rahatlatacaktır.
Tarım, günlük siyasi tartışmaların değil; uzun vadeli devlet politikalarının konusu olmalıdır.
Unutulmamalıdır ki;
“Toprağına sahip çıkan milletler geleceğine sahip çıkar.”
Saha Gözlemleri ve 2026 Hasadı
Yıllardır Anadolu’nun birçok ilinde çiftçilerle yaptığım görüşmeler, saha gözlemlerim ve tarım sektörüne ilişkin araştırmalarım bana aynı gerçeği göstermektedir: Türk çiftçisi üretimden vazgeçmemek için büyük bir fedakârlık göstermektedir.
2026 yılı hububat hasadı da bunu açıkça ortaya koymuştur. Buğdayını, arpasını ve yulafını yetiştiren üretici; önce artan mazot, gübre, tohum, zirai ilaç ve işçilik maliyetleriyle mücadele etmiş, ardından yoğun yağışlar nedeniyle yabancı ot sorunu yaşamış ve ilave ilaçlama yapmak zorunda kalmıştır. Hasat döneminde ise Toprak Mahsulleri Ofisi’nin randevu sistemi, biçerdöver temini ve nakliye organizasyonundaki aksaklıklar nedeniyle birçok üretici ürününü zamanında teslim edememiş, bazı çiftçiler ise hububatını geçici olarak açık alanlara dökmek zorunda kalmıştır.
Bütün bu süreçte dikkat çeken en önemli gerçek şudur:
Çiftçi üretiyor.
Devlet vergi alıyor.
Sanayici kazanıyor.
Nakliyeci kazanıyor.
Depocu kazanıyor.
Aracı kazanıyor.
Market kazanıyor.
Tüketici ise yüksek fiyat ödeyerek geçim sıkıntısı çekiyor.
Ancak zincirin en başındaki üretici, çoğu zaman emeğinin gerçek karşılığını alamıyor.
Oysa tarım sadece ekonomik bir faaliyet değildir. Tarım; millî güvenliktir, gıda güvenliğidir, stratejik bağımsızlıktır ve geleceğin teminatıdır.
Bu nedenle çözüm; üretici ile tüketiciyi karşı karşıya getirmek değil, üretimden tüketime kadar uzanan zinciri daha adil, daha planlı ve daha verimli hâle getirmektir. Toprak Mahsulleri Ofisi’nin alım planlamasının hasat takvimine uygun şekilde yürütülmesi, lisanslı depoculuğun yaygınlaştırılması, lojistik altyapının güçlendirilmesi ve üreticinin maliyet yükünün azaltılması artık bir tercih değil, zorunluluktur.
Bir ülkenin geleceği, toprağını işleyen çiftçisinin gücüyle doğru orantılıdır. Çiftçisini koruyan devlet, gıda güvenliğini ve ekonomik bağımsızlığını da korumuş olur.
Araştırmacı Yazar Cengiz Genç
Lisansüstü Araştırmacı – Stratejik Analist
Kaynakça
(1) TÜİK, Tarımsal Üretim ve Fiyat İstatistikleri, 2025–2026.
(2) T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, 2026 Bitkisel Üretim Sezonu Değerlendirme Raporu.
(3) Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO), 2026 Hububat Alım Esasları ve Randevu Sistemi.
(4) Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB), 2026 Hububat Hasadı ve Üretici Sorunları Raporu.
(5) Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB), Üretici–Market Fiyat Farkı Araştırmaları, 2026.
(6) FAO (Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü), The State of Food and Agriculture.
(7) OECD, Agricultural Policy Monitoring and Evaluation; Dünya Bankası, Food Security Update.
(8) Cengiz Genç, Türkiye’de Tarım Politikaları, Hububat Üretimi ve Gıda Güvenliği Üzerine Stratejik Değerlendirmeler, 2026.
