“TRÇ İttifakı” nedir? Bahçeli’nin çağrısının stratejik, hukukî ve jeopolitik analizi

“TRÇ İttifakı” nedir? Bahçeli’nin çağrısının stratejik, hukukî ve jeopolitik analizi

Özet: MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin 18 Eylül 2025’te duyurduğu “TRÇ ittifakı” önerisi, Türkiye–Rusya–Çin eksenli bir stratejik yakınlaşmayı savunuyor. Bu metin, önerinin gerekçelerini; enerji, ticaret, savunma ve ulaştırma boyutlarını; NATO ve uluslararası hukuk çerçevesindeki sınırlarını; olası senaryolar ve riskleri ele alan derin bir analiz sunar. [1–4]  

⸻

1) “TRÇ” neyin kısaltması, çağrı tam olarak ne diyor?

Bahçeli’nin ifadesindeki TRÇ, Türkiye–Rusya–Çin üçlüsünü simgeler. Bahçeli, “ABD–İsrail şer koalisyonu” olarak nitelediği düzene karşı, akıl, diplomasi ve yeni yüzyılın stratejik iklimine en uygun seçeneğin bu üçlü ittifakın “inşa ve ihyası” olduğunu belirtiyor. [1–4]  

2) Jeostratejik mantık: Neden Türkiye–Rusya–Çin?

Enerji bağımlılığı ve koridorlar:

• TürkAkım/Trans-Karadeniz hattı yıllık 31,5 bcm kapasiteyle Türkiye’nin transit ve tedarik konumunu güçlendiriyor; bu, Ankara’yı Avrupa enerji denkleminde kritik bir düğüm yapıyor. [5]  

• Akkuyu NGS, tek başına 4×VVER-1200 = 4.800 MW kurulu güç hedefiyle Türkiye’nin baz yük üretimine ve teknoloji transferine dayalı uzun vadeli bir Türkiye–Rusya ortaklığıdır. [6–7]  

Ulaştırma ve tedarik zinciri çeşitlenmesi:

• Orta Koridor–BTK demiryolu, Çin–Avrupa hattında Türkiye’yi ana arter hâline getirerek Kuşak-Yol ile entegrasyon sunuyor; 2015’te imzalanan Orta Koridor–KYG uyum Mutabakat Zaptı ve 2024’te Pekin’de toplanan Ortak Çalışma Grubu bu entegrasyonu kurumsallaştırıyor. [8–10]  

Siyasi platformlar:

• Türkiye, Şanghay İşbirliği Örgütü’nde Diyalog Ortağı; 2025’te BRICS Zirvesi’ne de bakan düzeyinde katılım gerçekleşti. Bu, “çok vektörlü dış politika” için ilave temas kanalı sağlıyor. [11–12]  

Ticaret gerçekliği:

• Türkiye’nin Çin’le ticaretinde kalıcı açık yapısı sürüyor; buna karşın pazar ve finansmana erişim motivasyonu güçlü. [13]  

• Türkiye’nin ihracatında AB hâlâ birinci bölge; bu, TRÇ ekseninin ekonomik tasarımında AB pazar gerçekliğinin göz ardı edilemeyeceğini gösterir. [14]  

3) Savunma ve güvenlik boyutu: fırsatlar ve sürtünmeler

Mevcut işbirliği/gerilim alanları:

• S-400 tedariki sonrası Türkiye F-35 programından çıkarıldı ve CAATSA 231 kapsamında yaptırımlarla karşılaştı. TRÇ yönelimi, savunma sanayiinde Rusya/Çin teknolojilerine daha fazla açıklık anlamına gelebilir; fakat bu, ABD ve NATO içinde ek gerilim doğurur. [15–18]  

Hukukî çıpa: NATO Antlaşması’nın 8. maddesi

• NATO m.8, üyelerin Antlaşma ile çelişen başka angajmanlara girmemesini şart koşar. TRÇ’nin resmî bir askerî ittifaka evrilmesi, NATO yükümlülükleriyle uyum testine tabi olur. [19–20]  

Deniz hukuku ve Boğazlar rejimi:

• Montrö Sözleşmesi, savaş gemilerinin geçişini sıkı tonaj/süre rejimine tabi tutar; TRÇ’nin askerî düzlemdeki her tasarımı, Karadeniz–Akdeniz bağlantısında bu rejimle sınırlıdır. [21–22]  

4) Yaptırımlar, finans ve hukuk: kırılgan hatlar

Rusya yaptırımları genişliyor:

• AB’nin 17. ve 18. paketleri ile ABD/OFAC güncellemeleri, “üçüncü ülke” aktörlerine (bankalar/lojistik/ithalat-ihracat) baskıyı artırdı; Türkiye menşeli bazı şirketler zaman zaman listelere girdi. TRÇ altında finansal entegrasyon kurgulanırken ikincil yaptırım riski kritik olacaktır. [23–27]  

NATO–AB hattıyla ekonomik bağlar:

• Türkiye’nin ihracatının ağırlığı AB pazarında; TRÇ yöneliminin ekonomik gerçeklik testi, AB ile tedarik zinciri ve standart uyumudur. [14]  

Normatif gerilimler:

• Çin’in Sincan/Uygur politikaları, milliyetçi-hak temelli söylem açısından iç siyasette tartışma doğuruyor; TRÇ’nin toplumsal meşruiyeti bu başlıkta zorlanabilir. [28]  

5) Türkiye açısından başlıca faydalar (olasılıklar)

1. Enerji güvenliği ve fiyat esnekliği: Rus gazı/uranyumu ve nükleer teknoloji (Akkuyu), tedarik, transit ve üretim güvenliğini artırır; bu, sanayi maliyetlerine ve cari dengeye uzun vadeli destek verebilir. [5–7]  

2. Ulaştırma-lojistik üstünlük: Orta Koridor üzerinden kapıdan kapıya süreleri kısaltan multimodal hatlar, Türkiye’yi Avrasya omurgası yapabilir. [8–10]  

3. Pazar ve finans çeşitlenmesi: Çin piyasasına erişim, teknoloji/finansman kanallarını genişletir; BRICS/ŞİÖ platformları, kurumsal diyalog zemini sağlar. [11–13]  

6) Riskler ve kırmızı çizgiler

• NATO uyumu: Resmî/askerî içerikli TRÇ ittifakı, NATO m.8 sınavına girer; ittifak yerine “fonksiyonel ortaklık” (enerji-ulaştırma-finans) modeli, hukukî sürtünmeyi azaltır. [19–20]  

• CAATSA/ikincil yaptırım: Savunma-yüksek teknoloji işbirlikleri Washington’da CAATSA riski üretir; bankacılık/ödeme sistemleri de etkilenir. [16–18, 23–26]  

• AB pazarı ve standartlar: İhracat omurgası AB iken, TRÇ’ye eksen kayması algısı tedarik zincirinde maliyet/uyum sorunları yaratabilir. [14]  

• Montrö ve bölgesel krizler: Karadeniz/Doğu Akdeniz’deki gerilimlerde Montrö rejimi sert bir hukukî sınırdır. [21–22]  

• Toplumsal meşruiyet: Sincan/Uygur dosyası ve Suriye/Ortadoğu dosyaları, iç kamuoyunda etik-güvenlik tartışması doğurur. [28]  

7) Üç senaryo: TRÇ’nin uygulanabilir mimarisi

A) Gevşek koordinasyon (politik iletişim ağı):

Liderler-bakanlar düzeyinde düzenli istişare mekanizması, kriz yönetimi ve üçüncü ülkelere yönelik eşgüdümlü diplomasi. Hukukî risk düşük, fayda “sinyal etkisi” yüksek.

B) Fonksiyonel ortaklık (sektörel mimari) – tavsiye edilen yol:

• Enerji: Gaz/nükleer/yenilenebilir-şebeke esnekliği; Akkuyu sonrası bakım-yakıt-atık lojistiği ve TürkAkım kapasite/rotaları için uzun vadeli çerçeve. [5–7]  

• Ulaştırma-lojistik: BTK/Orta Koridor kapasite artırımı, gümrük-dijital geçiş (e-CMR, tek pencere), transit süre/ücret optimizasyonu. [8–10]  

• Finans: Yaptırım riskine duyarlı şeffaflık-uyum protokolleri, yerel para birimi takas hatları (yaptırım hukukuna uygun), bankacılık uyumu için OFAC/AB regülasyon haritası. [23–26]  

Bu model, NATO m.8 ile çelişmeyecek biçimde ekonomik işbirliği ağı kurar. [19–20]  

C) Resmî askerî ittifak (yüksek risk):

NATO çerçevesiyle doğrudan sürtünme, CAATSA ve AB/ABD yaptırımlarının sertleşmesi, tedarik zincirinin AB-odaklı doğası nedeniyle ekonomik maliyet. Siyasî getirisi tartışmalı. [16–20, 23–27]  

8) Hukukî çerçeve: nasıl mümkün kılınır?

• NATO uyumu: “İttifak” yerine “sektörel işbirliği anlaşmaları” ve “çatı mutabakat” dili; metinlerde savunma hükümleri yerine ekonomik-teknik hükümler. [19–20]  

• Yaptırım uyumu: Bakanlıklar/BDDK/Ticaret-Sanayi odaları koordinasyonunda uyum rehberi; bankalara ve ihracatçılara ikincil yaptırım riskine karşı KYC/son-kullanıcı doğrulaması. [23–26]  

• Montrö hassasiyeti: Askerî deniz unsurlarını konu dışı bırakıp lojistik/liman-serbest bölge yatırımlarına odaklanmak. [21–22]  

9) Araştırmacı  yazar Cengiz Genç adına sonuç ve öneriler

1. Öncelik “Fonksiyonel TRÇ”: Enerji-lojistik-finans üçgeninde şeffaf ve uyumlu bir çerçeve, Türkiye’nin jeoekonomik kaldıraç gücünü artırır; NATO/AB ile çatışmasız ilerler. [5–10, 14, 19–20]  

2. Yaptırım radarına girmeden çeşitlenme: OFAC-AB düzenlemelerine proaktif uyum, bankacılıkta “temkinli inovasyon”. [23–26]  

3. Normatif boyutun yönetimi: Uygur hassasiyeti ve bölgesel krizler konusunda insan hakları diplomasi dili geliştirilerek iç siyasî meşruiyet tahkim edilmeli. [28]  

4. AB pazar gerçeği: TRÇ, AB pazarını ikame değil tamamlayıcı hat olarak kurgulanmalı; standart-uyum ve tedarik zincirleri korunmalı. [14]  

TRÇ bir “resmî askerî ittifak” olarak kurgulandığında NATO-CAATSA-AB üçgeninde ağır maliyet üretir; fakat enerji-lojistik-finans ekseninde “Fonksiyonel TRÇ” adıyla, yaptırım uyumlu ve AB pazarını tamamlayan bir jeoekonomik ortaklık modeli hem uygulanabilir hem de Türkiye’nin kaldıraç gücünü artırır. Bu yolda metinlerin dili ekonomik-teknik kalmalı; Montrö ve NATO m.8 hassasiyetleri “tasarım ilkesi” olmalıdır. [5–10, 14, 19–22, 23–26]  

Kaynakça :kronolojik olmayan)

[1] T24 – “Bahçeli: ABD-İsrail şer koalisyonuna karşı Türkiye-Rusya-Çin ittifakı kurmalı” (18 Eyl 2025).  

[2] Rudaw Türkçe – “Bahçeli, ABD-İsrail’e karşı ‘TRÇ İttifakı’ önerisinde bulundu” (18 Eyl 2025).  

[3] Evrensel – “Bahçeli’den Türkiye-Rusya-Çin ittifakı önerisi” (18 Eyl 2025).  

[4] BirGün – “Bahçeli: TRÇ ittifakı inşa edilmeli” (18 Eyl 2025).  

[5] TurkStream Resmî Sitesi – Proje ve kapasite bilgileri (31,5 bcm).  

[6] T.C. Enerji Bakanlığı – Akkuyu NGS (4×VVER-1200, 4.800 MW).  

[7] Rosatom/Akkuyu – 4. ünite montaj aşaması, proje detayları.  

[8] T.C. Dışişleri – Türkiye’nin Çok Taraflı Ulaştırma Politikası / BTK-Orta Koridor.  

[9] T.C. Dışişleri – Türkiye-Çin ekonomik ilişkileri; Orta Koridor–KYG uyumu (2015 MoU, 2024 Çalışma Grubu).  

[10] TCDD Taşımacılık – Orta Koridor/BTK kapasite artışı.  

[11] AA – Hakan Fidan’ın 17. BRICS zirvesine katılımı (Tem 2025).  

[12] MFA – ŞİÖ – Türkiye’nin Diyalog Ortağı statüsü.  

[13] T.C. Dışişleri – Türkiye-Çin ticaretinde kalıcı açık vurgusu.  

[14] euronews – 2024’te ihracatta AB’nin ağırlığı.  

[15] DefenseNews – Türkiye’nin F-35’ten çıkarılması (2019).  

[16] ABD Dışişleri (Arşiv) – CAATSA 231 kapsamında yaptırımlar (2020).  

[17] Reuters – F-35 programından çıkarma haberi.  

[18] CSIS – F-35 ve S-400 bağlamında ABD-Türkiye silah satışı uyuşmazlığı analizi.  

[19] NATO Resmî Metni – Kuzey Atlantik Antlaşması, Madde 8.  

[20] NATO (resmî metin sayfası) – Antlaşma tam metin.  

[21] T.C. Dışişleri – Montrö Sözleşmesi uygulaması (tonaj/süre sınırlamaları).  

[22] JustSecurity – Rusya-Ukrayna bağlamında Montrö’nün savaş hükümleri analizi.  

[23] AB Komisyonu – 17. Rusya yaptırım paketi (May 2025).  

[24] Gide – 18. paket ve sıkılaştırmalar (Tem 2025).  

[25] ABD Hazine (OFAC) – 2024 geniş kapsamlı Rusya yaptırımları ve finansal kurum uyarıları.  

[26] OFAC – Rusya ilişkin SSS güncellemeleri (Ağu 2024).  

[28] TR724 (görüş/eleştiri) – Uygur dosyası bağlamında TRÇ eleştirisi.