Anasayfa / Genel / MHP’YE GİDEN YOLU MÇP AÇTI

MHP’YE GİDEN YOLU MÇP AÇTI

MHP’ye Giden Yolu MÇP Açtı başlıklı tarihî araştırma yazısının kapak görseli.

Cengiz Genç’in Not Defterinden Tarihe Düşen İzler

Cengiz Genç

Dönemin Milliyetçi Çalışma Partisi (MÇP) Teşkilatlardan Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı

Araştırmacı Yazar – Lisansüstü Araştırmacı – Stratejik Analist

1969’dan 1993’e siyasi gelişmeler ve birinci el hatıralar

Ankara, 23 Ekim 2026

Özet: MÇP’den MHP’ye geçiş; 12 Eylül sonrasındaki yeniden teşkilatlanma, 1991 seçim iş birliği ve 1992–1993 kongreleriyle şekillendi. Cengiz Genç, bu sürecin belgelerini ve yaşadığı hatıraları anlatıyor.

⸻

1. ÖNSÖZ

Tarih yalnızca devlet arşivlerinde saklanan belgelerden, seçim sonuçlarından veya siyasi partilerin resmî açıklamalarından ibaret değildir. Olaylara tanıklık eden, karar süreçlerine katılan ve teşkilatlarda sorumluluk üstlenen insanların hatıraları da tarihin bir parçasıdır.

MÇP’den MHP’ye geçiş sürecini anlamak için Milliyetçi Hareket Partisinin (MHP) 12 Eylül 1980 askerî müdahalesinden sonraki durumunu ve Milliyetçi Çalışma Partisinin (MÇP) teşkilatlanma mücadelesini birlikte ele almak gerekir. Muhafazakâr Parti ile başlayan, MÇP adıyla gelişen ve 1993’te MHP adını alan kurumsal yolculuk; seçimleri, kongreleri, görüş ayrılıklarını ve binlerce kişinin emeğini kapsar.

Bu makalede belgelerle izlenebilen olayları, dönemin basın kayıtlarını ve bizzat yaşadığım hatıraları bir araya getirdim. Maksadım eski tartışmaları yeniden alevlendirmek değil; kararların hangi şartlarda alındığını, teşkilatın nasıl ayakta tutulduğunu ve unutulmaya yüz tutan hadiseleri gelecek kuşaklara aktarmaktır.

Çünkü MHP’ye giden yolu MÇP açtı.

2. 1969: MHP’NİN SİYASİ KİMLİĞİ

8–9 Şubat 1969’da Adana’da yapılan Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi (CKMP) kurultayında partinin adı Milliyetçi Hareket Partisi olarak değiştirildi. Kurultaydan sonra toplanan ilk genel idare kurulunda üç hilal amblemi benimsendi. Alparslan Türkeş liderliğindeki MHP, 1970’ler boyunca il ve ilçe teşkilatları, gençlik kuruluşları ve parlamento çalışmalarıyla siyasi bir kadro oluşturdu. [1]

1969–1980 arasında yetişen yöneticiler ve teşkilat mensupları, 12 Eylül sonrasındaki örgütlenme sürecinde de rol oynadı. Bu sebeple 1983’te başlayan yeni parti teşkilatlanmasını, 1969’da kurumsallaşan MHP’nin siyasi mirasından ayrı düşünmek mümkün değildir.

3. 12 EYLÜL 1980: KESİNTİ VE YENİ ARAYIŞ

12 Eylül 1980 askerî müdahalesiyle parlamento ve siyasi hayat kesintiye uğradı; siyasi partilerin faaliyetleri durduruldu. MHP yöneticileri ve çok sayıda ülkücü hakkında yargı süreçleri başlatıldı. 16 Ekim 1981 tarihli ve 2533 sayılı Kanun, dönemin siyasi partilerinin feshedilmesinin hukuki dayanağını oluşturdu. [2]

Ancak partilerin hukuken kapatılması, onların temsil ettiği siyasi düşünceleri ve toplumsal bağları ortadan kaldırmadı. Milliyetçi kadroların önündeki temel mesele, yeni anayasal düzen içerisinde meşru siyasi faaliyeti hangi yapı üzerinden sürdürecekleriydi.

4. 7 TEMMUZ 1983: MUHAFAZAKÂR PARTİ

7 Temmuz 1983’te Mehmet Pamak ve arkadaşlarının girişimiyle, ilk kuruluş bildirisinde Cumhuriyetçi Muhafazakâr Parti adını taşıyan siyasi parti kuruldu; daha sonra Muhafazakâr Parti adı benimsendi. İlk genel başkan Mehmet Pamak oldu. Kuruluş bildirisini veren isimler arasında Ali Koç, İbrahim Ahı, Mehmet Karaca ve Kâzım İlkhan da bulunuyordu. [3][15]

Millî Güvenlik Konseyinin 25 kurucu hakkında verdiği veto kararı, partinin seçimlere hazırlığını ağır biçimde etkiledi. Muhafazakâr Parti, 6 Kasım 1983 genel seçimlerine katılamadı. Buna rağmen siyasi yapılanma devam etti ve parti, sonraki MÇP teşkilatlanmasının hukuki temelini oluşturdu. [3][15]

5. 1983–1985: İLK GENEL BAŞKANLAR

Muhafazakâr Partinin kuruluşundan MÇP adının kabulüne uzanan ilk dönemde genel başkanlık görevini farklı isimler üstlendi: [3]

  • 1983 – Mehmet Pamak: Kurucu genel başkan.
  • 1983–1984 – Hacı Ahmet Özsoy: Kurucular Kurulu sürecinde genel başkanlık yaptı.
  • 24 Ocak 1984 – İsmail Hakkı Yılanlıoğlu: Genel başkan seçildi.
  • 2 Aralık 1984 – Ali Koç: Genel başkanlığa getirildi.

Bu görev değişiklikleri, yeni siyasi düzenin sınırlamaları altında parti teşkilatının devamlılığını koruma çabasının parçasıydı.

6. 30 KASIM 1985: MÇP ADININ KABULÜ

30 Kasım 1985’te yapılan kongrede Muhafazakâr Partinin adı Milliyetçi Çalışma Partisi olarak değiştirildi. Ali Koç genel başkan seçildi; kırmızı zemin üzerinde beyaz hilal ve çevresinde dokuz yıldız bulunan amblem benimsendi. Yıldızlar, Dokuz Işık öğretisini simgeliyordu. [3]

Bu kararla MÇP, kendi adı, amblemi, yöneticileri ve teşkilatlarıyla siyasi faaliyetlerini yürütmeye başladı. 1993’teki isim değişikliğine kadar milliyetçi siyasi kadroların önemli bir bölümü bu çatı altında toplandı.

7. 1987–1988: TÜRKEŞ’İN DÖNÜŞÜ VE BAHÇELİ’NİN GÖREVİ

Ali Koç’un görevden ayrılmasının ardından Naci Kamburoğlu, 1987’de geçici olarak genel başkanlığa vekâlet etti. 19 Nisan 1987 kongresinde Abdülkerim Doğru genel başkanlığa, Devlet Bahçeli ise genel sekreterliğe getirildi. Bahçeli, Alparslan Türkeş’in çağrısıyla 17 Nisan 1987’de üniversitedeki öğretim üyeliği görevinden ayrılmıştı. [3][4]

6 Eylül 1987 halkoylamasıyla siyasi yasaklar kaldırılınca Türkeş yeniden aktif siyasete döndü ve 4 Ekim 1987’de MÇP genel başkanı seçildi. 27 Kasım 1988 kongresinde Türkeş yeniden genel başkan, Bahçeli de yeniden genel sekreter oldu. [3][4]

Bu süreçte merkez yönetimde ve teşkilat çalışmalarında Ali Güngör, Hüseyin Abbas, Abdülhadi Toplu, Muzaffer Eriş, Mehmet Refet Eke, Şevket Bülend Yahnici ve Tuğrul Türkeş gibi isimler çeşitli sorumluluklar üstlendi. Teşkilatın taşrada güçlenmesinde il ve ilçe kadrolarının emeği de önemli yer tuttu.

8. TÜRKEŞ’İN BALA, KARAKEÇİLİ VE KAMAN ZİYARETLERİ

Cengiz Genç’in not defterinden

Alparslan Türkeş’in cezaevinden çıktıktan sonraki dönemde Ankara’nın Bala ilçesindeki eczanemi ziyaret etmesi, hafızamda özel bir yer tutar. Ziyareti duyan Balalı hemşehrilerimiz eczanenin çevresinde toplandı. Hatırladığım kadarıyla karşılayanlar arasında Muhafazakâr Partinin kuruluş çalışmalarında yer alan merhum Salim Kozan ve Bala MÇP İlçe Başkanı Abdülkadir Kılıç da vardı. Türkeş Bey vatandaşlara kısa bir konuşma yaptı.

Yaklaşık bir hafta ile on beş gün sonra, o tarihte Bala’ya bağlı bulunan, bugün ise Kırıkkale’nin ilçesi olan Karakeçili’ye birlikte gittik. Bundan yaklaşık on beş-yirmi gün sonra da Kaman’ı ziyaret ettik.

Bunlar yalnızca şahsi görüşmeler değil, hemşehrilerimizin ve dönemin partililerinin de tanıklık ettiği halka açık ziyaretlerdi. [14]

9. 1988: SIRAPINAR’DA HAC YEMEĞİ

Cengiz Genç’in not defterinden

1988 yılında hacca gitme hazırlıklarım sırasında, Ankara’nın Bala ilçesine bağlı köyüm Sırapınar’da düzenlediğim hac yemeğine Alparslan Türkeş de katıldı. Türkeş Bey, Sinan Ocak ile birlikte onun otomobiliyle köyümüze geldi.

Sinan Ocak ile daha sonra, 24 Eylül 1991’de yeniden oluşturulan MÇP Başkanlık Divanında birlikte görev yaptık. O tarihte ben Teşkilatlardan Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı, Sinan Ocak ise MÇP Genel Muhasibiydi. Sinan Ocak’ın 1991’deki görevini 1988’deki ziyaretin unvanı olarak değerlendirmemek gerekir.

Bu ziyaret, ailem ve hemşehrilerimin de tanıklık ettiği, bugün hâlâ sıcaklıkla hatırladığım buluşmalardan biridir. [14]

10. 1988: DR. TAHSİN ÜNAL’IN HATIRASI

Cengiz Genç’in not defterinden

Milliyetçi hareketin farklı dönemlerinde tecrübelerinden yararlandığımız kişilerden biri emekli albay ve tarihçi Dr. Tahsin Ünal’dı. Kendisini şahsen tanıdım; birlikte çalışma imkânı buldum. Özellikle hukuki meselelerde görüşüne başvururduk.

Dr. Tahsin Ünal, 17 Temmuz 1988’de vefat etti. Daha sonraki kongre çalışmalarında değil, önceki yıllarda bize aktardığı bilgi ve tecrübelerle hafızamda yer etti. [14]

11. 1991: ÜÇ PARTİLİ SEÇİM İŞ BİRLİĞİ

20 Ekim 1991 genel seçimlerinden önce Refah Partisi (RP), Milliyetçi Çalışma Partisi (MÇP) ve Islahatçı Demokrasi Partisi (IDP) seçim iş birliğine gitti. Partilerin genel başkanları sırasıyla Necmettin Erbakan, Alparslan Türkeş ve Aykut Edibali’ydi.

Üç partinin adayları RP listelerinden seçime katıldı. Amaçlardan biri yüzde 10 ülke barajını aşarak MÇP kökenli kadroların Mecliste temsil edilmesini sağlamaktı. Seçim hazırlıkları ve adaylıklar nedeniyle MÇP Başkanlık Divanında yeni görevlendirmeler yapıldı. [5]

12. 1991: ADAY ADAYLIĞINDAN TEŞKİLAT SORUMLULUĞUNA

Cengiz Genç’in not defterinden

1991 genel seçimleri öncesindeki RP–MÇP–IDP seçim iş birliği sırasında Ankara milletvekili aday adaylığı için dilekçe vermiştim. Parti içinde adaylık hazırlıkları sürerken Alparslan Türkeş, eski milletvekili ve hukukçu Mehmet Irmak ile beni birlikte makamına çağırdı. Mehmet Irmak o sırada henüz Genel Başkan Vekili değildi; ancak partide aktif çalışıyor, Türkeş Bey’in hukuki meselelerde görüşüne başvurduğu yakın çalışma arkadaşları arasında bulunuyordu.

Türkeş Bey, yıllar boyunca birlikte yürüttüğümüz parti içi eğitimler ve teşkilatlanma çalışmalarından bu alandaki tecrübemi tanıyordu. Görüşmemizde, yöneticilerin milletvekili adayı olmasıyla genel merkezde doğabilecek boşlukları ve teşkilatlarda çözüm bekleyen meseleleri değerlendirdi. Mehmet Irmak ile benim bu seçim döneminde aday olmayıp parti yönetiminde kalmamızı istedi.

Bu görüşmenin ardından Ankara milletvekili aday adaylığı başvurumu geri çektim. Henüz aday adaylığı aşamasındayken Meclise girme ihtimalinden vazgeçmiş oldum. Benim açımdan öncelik, partinin teşkilat çalışmalarının devamlılığıydı.

Kararım Ankara teşkilatında da tepkiyle karşılandı. Dönemin Çankaya İlçe Başkanı merhum Bayram Küçük, çekilmeme itiraz eden arkadaşlarımızı bir araya getirerek Alparslan Türkeş’i ziyaret eden heyete öncülük etti. Daha sonra arkadaşlarımdan dinlediğime göre Türkeş Bey, bunun kendi irademle verilmiş bir karar olduğunu belirterek heyetin talebini kabul etmemişti. Görüşmede bulunmadığım için bu konuşmayı bana aktarıldığı şekliyle kaydediyorum.

O dönemin Ankara İl Başkanı Yusuf Tanrıverdi de bana bizzat, “Sen niye çekiliyorsun? Çekilmemen gerekirdi.” diyerek itiraz etmişti.

24 Eylül 1991’de yeniden oluşturulan MÇP Başkanlık Divanında Mehmet Irmak Genel Başkan Vekili, ben ise Teşkilatlardan Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı oldum. Böylece aday adaylığı sürecindeki tercihimin nasıl bir teşkilat sorumluluğuna dönüştüğü somutlaşmış oldu. [6][14]

13. 24 EYLÜL 1991: MÇP BAŞKANLIK DİVANI

Milletvekili adaylığı için ayrılan yöneticilerin ardından 24 Eylül 1991’de MÇP Başkanlık Divanı yeniden düzenlendi. Yeni Düşünce dergisinde yayımlanan ve Ziya Bölük’ün akademik çalışmasında da yer alan liste şöyledir: [6]

  • Genel Başkan Vekili: Mehmet Irmak.
  • Genel Başkan Yardımcıları: Ferruh Sezgin, Mehmet Eke, Kaya Alpkartal, Aysel İzgi, Mehmet Aydeniz, Cengiz Genç.
  • Genel Sekreter: Ömer Haluk Pirimoğlu.
  • Genel Sekreter Yardımcıları: Semahat Müftüoğlu, Turgut Neşeli, Adnan Uçaş, Zafer Güler, Muzaffer Onüçyıldız.
  • Genel Muhasip: Sinan Ocak.
  • Genel Muhasip Yardımcıları: Osman Şen, Olcayto Turhan.

Bu kadroda Teşkilatlardan Sorumlu Genel Başkan Yardımcılığı görevini üstlendim. Genel Başkan Vekili Mehmet Irmak’la birlikte il ve ilçe teşkilatlarına ilişkin çalışmalarda sorumluluk aldım.

14. 20 EKİM 1991: YENİDEN TBMM’DE

Seçimlerde RP listeleri yaklaşık yüzde 16,9 oyla 62 milletvekilliği kazandı. Bunlardan 19’u MÇP kökenliydi. Alparslan Türkeş, Yozgat’tan milletvekili seçildi. MÇP kökenli milletvekilleri sonraki süreçte kendi parti kimlikleriyle siyasi çalışmalarını sürdürdü. [5]

Bu sonuç, milliyetçi kadroların 12 Eylül sonrasında parlamentoya dönüşünde önemli bir aşamaydı. Ancak seçim iş birliği, parti içindeki teşkilat ve siyasi çizgi tartışmalarını sona erdirmedi.

15. 1991: TEŞKİLAT SORUMLULUĞUM VE 22 İL

Cengiz Genç’in not defterinden

1991’de Teşkilatlardan Sorumlu Genel Başkan Yardımcılığı görevini üstlendiğimde MÇP’nin önündeki önemli meselelerden biri, Ankara’nın da aralarında bulunduğu 22 ilde yoğunlaşan yönetim, kongre ve delege ihtilaflarıydı. Bu iller arasında büyük ve güçlü teşkilatlar vardı. Çalışmalarımız ise yalnızca 22 ille sınırlı değildi.

Benim gözlemime göre Muhsin Yazıcıoğlu’na yakın bazı kadroların il yönetimlerinde ve delege yapılarında artan etkinliği, genel merkezle teşkilatlar arasında görüş ayrılıklarına yol açmıştı. Özellikle Ankara’daki kongre ve yönetim meselesi üzerinde durduk. Hatırladığım kadarıyla burada yapılan teşkilat düzenlemelerinin ardından Yusuf Tanrıverdi il yönetiminde sorumluluk üstlendi.

Göreve başladığım ilk 45 gün boyunca Genel Başkan Vekili Mehmet Irmak ile il ve ilçe teşkilatlarının durumunu değerlendirdik; gerekli gördüğümüz yerlerde fesih ve yeniden görevlendirme kararları aldık. Bu kararlarda ikimizin imzası bulunuyordu. Sorunları yalnızca genel merkezden değil, yerinde görmeye ve uygun kadroları belirlemeye gayret ettik.

Genel merkez açısından hedef, teşkilat bütünlüğünü korumaktı. Kararlara itiraz edenler ise parti içi temsil ve yönetim açısından farklı değerlendirmeler yapıyordu. 1991’deki bu teşkilat düzenlemeleri, 1992’de Sadi Somuncuoğlu’nun Toplantı Yürütme Kuruluna seçilmesinden sonra oluşturulan ayrı kongre takip heyetinin çalışmalarıyla karıştırılmamalıdır. [14]

16. 1991: AZERBAYCAN VE NAHÇIVAN TEMASLARI

Cengiz Genç’in not defterinden

1991 yılında MÇP heyetine başkanlık ederek Azerbaycan’a gittim. Resmî pasaportla yaptığımız yolculukta önce Nahçıvan’a ulaştık, ardından uçakla Bakü’ye geçtik. Sovyetler Birliği’nin çözülme sürecinde Azerbaycan’ın bağımsızlık mücadelesini yakından izliyorduk.

Alparslan Türkeş ile Ebulfez Elçibey arasındaki görüşmenin ardından Elçibey’e gönüllü askerî ve siyasi danışmanlık yaptım. Bu, bir devlet görevlendirmesi değildi; Azerbaycan’ın bağımsızlığına ve Türkiye–Azerbaycan ilişkilerine katkı sunmak amacıyla üstlendiğim gönüllü bir sorumluluktu. [14]

17. GENEL MERKEZDEKİ DİNLEME CİHAZI

Cengiz Genç’in not defterinden, 1991–1992

MÇP Genel Merkezinde çalıştığım dönemde, binanın alt katında görevli polisler normal bir radyoda kanal ararken makam odamda yapılan konuşmaları duymuşlar. Buradaki önemli ayrıntı, seslerin polis telsizinden değil, normal bir radyo kanalından duyulmuş olmasıydı.

Durum bana bildirildi. Makam odamda yapılan aramada, oturduğum koltuğun altında bir dinleme cihazı bulundu. Cihazın kim tarafından, ne zaman ve ne amaçla yerleştirildiğini öğrenemedim. Daha sonra cihazın Alparslan Türkeş’e teslim edildiği bana söylendi.

Hassas siyasi görüşmelerin yapıldığı bir makam odasında böyle bir cihaz bulunması, o dönemin unutamadığım hadiselerinden biri olarak hafızamda kaldı. [14]

18. 3 TEMMUZ 1992: ESKİ MHP’NİN YENİDEN AÇILMASININ YASAL YOLU

19 Haziran 1992’de kabul edilen 3821 sayılı Kanun, 3 Temmuz 1992 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı. Düzenleme, 1981’deki siyasi partilerin feshine ilişkin kanunu yürürlükten kaldırarak eski partilerin belirli şartlarla yeniden açılabilmesine imkân sağladı. [2]

Böylece 12 Eylül öncesinin MHP’sinin geleceği hakkında iki yaklaşım ortaya çıktı. Alparslan Türkeş ve MÇP yönetimi, eski MHP’nin MÇP’ye katılmasıyla milliyetçi kadroların mevcut teşkilatta bütünleşmesini savunuyordu. Sadi Somuncuoğlu ve arkadaşları ise eski MHP’nin ayrı bir siyasi ve hukuki varlık olarak yeniden faaliyete geçmesini istiyordu.

Tartışmanın özü, yalnızca parti yönetiminde kimin görev alacağı değildi: Eski MHP’nin delegeleri, adı, amblemi ve siyasi mirası hangi örgütsel yapı içinde devam edecekti? [8]

19. 7 TEMMUZ 1992: MÇP’DE SİYASİ AYRIŞMA

1991 seçimlerinden sonra MÇP yönetimiyle Muhsin Yazıcıoğlu’nun öncülük ettiği grup arasındaki görüş ayrılıkları derinleşti. Yönetim anlayışı, siyasi ittifaklar, teşkilatların karar süreçleri ve milliyetçilik–din ilişkisine dair tartışmalar daha belirgin hâle geldi.

7 Temmuz 1992’de Muhsin Yazıcıoğlu ile birlikte Ökkeş Şendiller, Esat Bütün, Saffet Topaktaş, İsmet Gür ve Ahmet Özdemir MÇP’den ayrıldı. Böylece Yazıcıoğlu dâhil altı milletvekili partiden ayrılmış oldu. [7]

Bu ayrılığın ardından yeni siyasi oluşuma yönelik çalışmalar, 29 Ocak 1993’te Büyük Birlik Partisinin (BBP) kurulmasıyla sonuçlandı.

20. 1992: TOPLANTI YÜRÜTME KURULU

Cengiz Genç’in not defterinden

1992’de eski MHP’nin yeniden açılmasının hukuki yolu oluşunca, kurultayı hazırlayacak Toplantı Yürütme Kurulunun kimlerden oluşacağı tartışması başladı. Dönemin basın kayıtları, yaz aylarındaki hazırlıkları ve eylül ayı ortasında Sadi Somuncuoğlu’nun kurul başkanı sıfatıyla yaptığı açıklamaları gösteriyor. Kurul seçiminin kesin gününü, asıl toplantı tutanağı olmadan belirtmiyorum. [8][16]

Katıldığım toplantıda Sadi Somuncuoğlu’nun başkanlığındaki liste üstün geldi. Bu, MHP Genel Başkanlığı seçimi değil, eski MHP’nin kurultay hazırlıklarını ve delege tespit çalışmalarını yürütmekle ilgili bir kurul seçimiydi.

Sonucun ardından söz aldım. O gün söylediğim “Bu kongre burada bitmedi, bunun hesabı sorulacaktır.” sözleri hafızamdadır. Ardından Alparslan Türkeş’in koluna girdim; birlikte toplantıdan ayrılıp genel merkeze gittik. [14]

Bu toplantıyla 27 Aralık 1992’de Yükseliş Kolejinde yapılan kurultay farklı olaylardır: İlki kurultay hazırlıklarının kim tarafından yürütüleceğine, ikincisi eski MHP’nin geleceğine ilişkindir.

21. 1992: AYRI KONGRE TAKİP HEYETİ

Cengiz Genç’in not defterinden

Sadi Somuncuoğlu’nun Toplantı Yürütme Kurulu Başkanlığına seçilmesinin ardından, Alparslan Türkeş’in öncülüğündeki MÇP çalışmaları kapsamında benim başkanlığımda ayrı bir kongre takip heyeti oluşturuldu. Genel Başkan Vekili Mehmet Irmak ve Hayri Arıkan çalışmalarımızda yer aldı. Avusturya teşkilatından, adını Kenan ve soyadını Gürler olarak hatırladığım bir arkadaşımız da ekibimize katıldı.

Biz Somuncuoğlu’nun kuruluna bağlı değildik; onunla ortak çalışan tek bir ekip de değildik. Eski MHP delege bilgilerini ve teşkilat tespitlerini bağımsız biçimde yerinde kontrol ediyorduk. Bazen onların temaslarından önce illere gidiyor, bazen sonrasında durumu değerlendiriyorduk.

Alparslan Türkeş’in selamını götürerek il ve ilçelerde teşkilat mensuplarıyla görüştük. Kongre delegelerinin durumunu, yerel görüş ayrılıklarını ve listelerdeki bilgileri değerlendirdik. Çalışmanın amacı, yapılacak kurultay öncesinde doğru ve güncel bilgilere ulaşmaktı.

1991’deki 22 il teşkilat düzenlemesiyle 1992’deki eski MHP delege tespitlerinin kontrolü birbirinden ayrı çalışmalardı. Her ikisinde görev aldım; amaçları ve dönemleri farklıydı. [14]

22. 27 ARALIK 1992: YÜKSELİŞ KOLEJİNDEKİ KURULTAY

27 Aralık 1992’de Ankara Yükseliş Kolejinde yapılan kurultay, eski MHP’nin geleceğine karar vermek üzere toplandı. Kurultayın çağrı ve hazırlık sürecinde Sadi Somuncuoğlu ile arkadaşları görev almıştı. İki farklı görüş vardı: Eski MHP’nin ayrı bir parti olarak devam etmesi veya MÇP ile bütünleşmesi. [8][9]

Toplantının izleyicisiz yapılmasının planlandığı, buna rağmen sabah kapılar kırılarak salona girildiği, salon düzeninde değişiklikler yapıldığı daha sonraki gazetecilik ve araştırma anlatımlarında yer alıyor. Muharrem Sarıkaya, 10 Nisan 2016 tarihli yazısında bu olayı Türkeş taraftarı gençlere atfediyor. Kapıları fiilen kıran şahısları kesin olarak belirleyen bir resmî tutanağa ise ulaşılmış değil. [10][11]

28 Aralık 1992 tarihli Cumhuriyet gazetesinin dördüncü sayfası, kurultaydaki sert tartışmaları, Somuncuoğlu ve arkadaşlarının söz hakkına ilişkin itirazlarını ve salondaki gerginliği aktarıyor. Haberde, Türkeş’in önerdiği Behçet Susmaz’ın divan başkanlığına seçildiği de yazılıdır. Bu, partinin genel başkanının seçilmesiyle aynı işlem değildi. [9]

Türkeş, eski MHP’nin ayrı bir parti olarak devam etmesi yerine MÇP ile bütünleşmesini; Somuncuoğlu ve arkadaşları ise MHP’nin kendi siyasi varlığını sürdürmesini savundu. Tartışmalı kurultayın ardından yapılan gizli oylamada 404 oy MHP’nin mal varlığıyla MÇP’ye katılması, 132 oy ise MHP’nin ayrı bir siyasi parti olarak devam etmesi yönünde kullanıldı. [9]

MÇP’den MHP’ye geçişin bu aşamasında yalnızca oylama sonucunu değil, kararın alındığı ortamı da kaydetmek gerekir. 27 Aralık’taki karar eski MHP’nin MÇP’ye katılmasıyla ilgiliydi. MÇP’nin kendi adını MHP olarak değiştirmesi ise 24 Ocak 1993’teki ayrı bir kongrede kararlaştırılacaktı.

23. 24 OCAK 1993: MÇP’DEN MHP ADINA

24 Ocak 1993’te yapılan MÇP Dördüncü Olağanüstü Kongresinde partinin adı Milliyetçi Hareket Partisi, amblemi üç hilal olarak değiştirildi. Alparslan Türkeş yeniden genel başkan seçildi. [1][12]

Bu tarihte sıfırdan yeni bir parti kurulmadı. 1983’te Muhafazakâr Parti adıyla başlayan, 1985’te MÇP adını alan tüzel kişilik yeni isim ve amblemle faaliyetini sürdürdü. TBMM’nin Ocak 1993 bülteni de Aralık 1992’de eski MHP’nin MÇP ile birleşmesi ve Ocak 1993’te MÇP’nin adını ve amblemini değiştirmesini iki ayrı gelişme olarak kaydediyor. [12]

MÇP’den MHP’ye geçiş, eski MHP’nin katılma kararı ile MÇP’nin isim ve amblem değişikliğinin birbirini izlediği iki aşamada tamamlandı.

24. 29 OCAK 1993: BBP’NİN KURULUŞU

Muhsin Yazıcıoğlu ve arkadaşları 29 Ocak 1993’te Büyük Birlik Partisini kurdu. Yazıcıoğlu partinin genel başkanı oldu. Böylece 1992’de MÇP’de belirginleşen ayrışma, yeni bir siyasi parti kuruluşuyla sonuçlandı. [13]

MÇP’nin MHP adını almasıyla BBP’nin kuruluşu tarih bakımından birbirine yakın, fakat hukuki ve siyasi sonuçları farklı iki gelişmeydi.

25. SON SÖZ: TARİHE DÜŞÜLEN İZLER

Tarih yalnızca öne çıkan liderlerin değil, onlarla birlikte çalışan binlerce insanın emeğiyle yazılır. MÇP dönemi; il ve ilçe teşkilatlarını kuranların, kongrelere katılanların, seçim çalışmalarında sorumluluk alanların ve zor şartlarda siyasi faaliyeti sürdürenlerin ortak tarihidir.

Ben de bu sürecin bir bölümünde MÇP Teşkilatlardan Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı olarak görev yaptım. Mehmet Irmak ve arkadaşlarımızla teşkilat meselelerini değerlendirdim; Anadolu’da kongre ve delege çalışmalarını izledim. Azerbaycan temasları, genel merkezdeki dinleme cihazı, 1991’de milletvekili aday adaylığından çekilme kararım, Sadi Somuncuoğlu’nun seçildiği toplantı ve Türkeş Bey’in Bala, Karakeçili, Kaman ve Sırapınar ziyaretleri hafızamda yerini koruyor.

27 Aralık 1992 kurultayını yalnızca oy sayılarıyla açıklamak eksik olur. Kurultayın sonucunu, hazırlık çalışmalarını ve o gün yaşanan gerilimleri birlikte değerlendirmek gerekir.

Geçmişi bütün yönleriyle anlamaya çalışmak, bu sürece emek vermiş insanlara gösterilebilecek en anlamlı saygılardan biridir. Bir partinin ismi, amblemi ve yönetim kadroları değişebilir; fakat o süreçte verilen emek unutulmamalıdır.

MHP’ye giden yolu MÇP açtı.

Cengiz Genç

Araştırmacı Yazar – Lisansüstü Araştırmacı – Stratejik Analist

Ankara, 23 Ekim 2026

Yayın adresleri:

Genç Haberler Türkiye: https://genchaberler.tr/

Genç Haberler: https://genchaberler.com/

⸻

KAYNAKÇA

[1] Anadolu Ajansı, “MHP siyasette 51 yılı geride bıraktı”, 8 Şubat 2020; 1969 kurultayı ve 24 Ocak 1993 kongresi.

https://www.aa.com.tr/tr/politika/mhp-siyasette-51-yili-geride-birakti/1727967

[2] TBMM, 3821 sayılı Kanun; kabul tarihi 19 Haziran 1992, Resmî Gazete 3 Temmuz 1992; 2533 sayılı Kanunun yürürlükten kaldırılması.

https://www.tbmm.gov.tr/Yasama/Kanun/f72877bd-c18d-037b-e050-007f01005610

[3] TBMM, Cumhuriyet Dönemi Partiler, Seçimler, Beyannameler, Muhafazakâr Parti ve MÇP’nin kuruluşu ve yönetim değişikliklerine ilişkin kayıtlar.

https://acikerisim.tbmm.gov.tr/server/api/core/bitstreams/28023cf7-0e7e-4e6e-8c8d-b7ccd0e03ce3/content

[4] Milliyetçi Hareket Partisi, “Devlet Bahçeli – Özgeçmiş”; 17–19 Nisan 1987 ve MÇP Genel Sekreterliği.

https://db2023.mhp.org.tr/htmldocs/index/icerik/2/ozgecmis.html

[5] Oya Tokgöz, “1991 Genel Seçiminde Refah Partisi: Siyasal Reklamlarda Yer Alan İmgeler ve Söylem Üzerinde Bir Araştırma”, Amme İdaresi Dergisi; RP–MÇP–IDP seçim iş birliği.

https://ammeidaresi.hacibayram.edu.tr/documents/article/1/27/1/2_tokgoz.pdf

[6] Ziya Bölük, Milliyetçi Çalışma Partisinin Türk Siyasetindeki Yeri ve Önemi (1985–1993), yüksek lisans tezi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, 2019, s. 94, dipnot 315; Yeni Düşünce, 4 Ekim 1991, S. 518.

https://acikerisim.nevsehir.edu.tr/bitstream/handle/20.500.11787/630/578151.pdf?isAllowed=y&sequence=1

[7] Cumhuriyet, 7 Temmuz 1992, s. 4; Muhsin Yazıcıoğlu ve arkadaşlarının MÇP’den ayrılması.

https://egazete.cumhuriyet.com.tr/katalog/192/1992/7/7/4

[8] Cumhuriyet, 24 Temmuz 1992, s. 5; 24 Ağustos 1992, s. 5; 31 Ağustos 1992, s. 5; yeniden açılış hazırlıkları ve Türkeş–Somuncuoğlu ayrılığı.

https://egazete.cumhuriyet.com.tr/katalog/192/1992/7/24/5

https://egazete.cumhuriyet.com.tr/katalog/192/1992/8/24/5

https://egazete.cumhuriyet.com.tr/katalog/192/1992/8/31/5

[9] Cumhuriyet, “MHP’de Türkeş’in dediği oldu”, 28 Aralık 1992, s. 4; Yükseliş Koleji kurultayı, Behçet Susmaz’ın divan başkanlığı, oylama.

https://egazete.cumhuriyet.com.tr/katalog/192/1992/12/28/4

[10] Muharrem Sarıkaya, “MHP’nin üç yolu”, Habertürk, 10 Nisan 2016; Yükseliş Koleji kurultayına ilişkin geriye dönük anlatım.

https://www.haberturk.com/yazarlar/muharrem-sarikaya/1222545-mhpnin-uc-yolu

[11] Tanıl Bora – Kemal Can, Devlet ve Kuzgun: 1990’lardan 2000’lere MHP, İletişim Yayınları, 2004, s. 77–78; kurultay ortamına ilişkin anlatım.

Yayınevi kitap bilgisi: https://iletisim.com.tr/kitap/devlet-ve-kuzgun/7781

[12] TBMM, TBMM Ocak ’93 Aylık Bülteni, S. 20, 1993; Aralık 1992 birleşmesi ve 24 Ocak 1993 isim–amblem değişikliği.

https://cdn.tbmm.gov.tr/TbmmWeb/Yayinlar/MeclisHaberDergisi/0446d6bf-5555-47a8-bfa1-4ca56635a051.pdf

[13] Büyük Birlik Partisi, “Muhsin Yazıcıoğlu – Özgeçmiş”; 1992 ayrılığı ve 29 Ocak 1993 BBP kuruluşu.

https://www.bbp.org.tr/ozgecmis/muhsin-yazicioglu

[14] Cengiz Genç, MÇP Dönemi Teşkilat Çalışmaları ve Siyasi Hatıraları, yayımlanmamış kişisel notlar ve birinci el hatıralar, 2026; teşkilat çalışmaları, makam görüşmeleri, ziyaretler, dinleme cihazı ve kongre takibi.

[15] Anayasa Mahkemesi, E.1983/4, K.1983/4, 3 Kasım 1983; Muhafazakâr Partinin kuruluş bildirisi, kurucu isimleri ve veto süreci.

Karar metni: https://www.fullegal.com/panel/karar-arama/anasayasa-mahkemesi—siyasi-parti-kapatma-ht-15227905

[16] Cumhuriyet, “MHP Türkeş’siz yürümeye alışıyor”, 16 Eylül 1992, s. 5; Sadi Somuncuoğlu’nun Toplantı Yürütme Kurulu Başkanlığı.

https://egazete.cumhuriyet.com.tr/katalog/192/1992/9/16/5

Cevap bırakın