Görünen patlamalar, açıklamalar ve hareketlilik…
Peki ya görünmeyen strateji?
Ortadoğu’da oyun sahada değil, zihinlerde kuruluyor. İran Destekli Vekil Güçler Üzerinden İsrail’e Yönelik Olası kara harekatı ; Senaryoların Stratejik Analizi
genchaberler.com | genchaberler.tr
Lisansüstü Araştırmacı – Stratejik Analist Cengiz Genç
⸻
Giriş: Vekâlet Savaşının Coğrafyası ve Stratejik Derinliği
Ortadoğu’da İran’ın etkisi, klasik devletler arası güç projeksiyonundan ziyade çok katmanlı vekâlet savaşları (proxy warfare) üzerinden şekillenmektedir. İran’ın Irak, Suriye, Lübnan, Yemen ve Filistin sahasında oluşturduğu ağ yapısı; düzenli ordulardan farklı olarak merkezi olmayan, esnek ve düşük maliyetli savaş üretme kapasitesi ile dikkat çekmektedir [1][2].
Bu yapı, doğrudan konvansiyonel savaş yerine asimetrik baskı üretme, çok cepheli dikkat dağıtma ve stratejik maliyet artırma üzerine kuruludur [3].
Bu bağlamda temel analiz sorusu şudur:
ABD’nin İran’a karşı kara harekâtı başlatması durumunda, İran destekli bu ağlar üzerinden İsrail’e karşı eş zamanlı ve sürdürülebilir bir kara baskısı üretilebilir mi?
⸻
1. TEZ: Çok Katmanlı ve Dağınık Kara Baskısı Üretilebilir
İran’ın bölgesel doktrini, klasik cephe savaşından ziyade “ileri savunma” (forward defense)anlayışına dayanmaktadır [4]. Bu anlayışa göre İran, çatışmayı kendi sınırlarından uzak tutmak için vekil güçler üzerinden çevresel baskı üretmektedir.
Bu çerçevede;
• Lübnan’da Hizbullah’ın yüksek yoğunluklu roket ve sınır hattı baskısı
• Irak ve Suriye’de İran’a yakın milis yapıların ABD üslerine yönelik saldırıları
• Yemen’de Husilerin deniz hatları ve enerji geçiş yollarını hedef alması
• Filistin sahasında düzensiz ancak sürekli temas üretimi
birlikte değerlendirildiğinde, İran’ın İsrail’e karşı doğrudan kara harekâtı yerine çok eksenli kara baskısı oluşturma kapasitesine sahip olduğu görülmektedir [5][6].
Bu modelde hedef:
• İsrail’in kuvvetlerini dağıtmak
• Savunma derinliğini zorlamak
• Sürekli alarm durumu oluşturarak ekonomik ve psikolojik maliyet üretmek
olmaktadır.
Dolayısıyla burada söz konusu olan yapı, klasik anlamda bir “kara işgali” değil;
👉 süreklilik arz eden, düşük yoğunluklu fakat geniş alana yayılmış kara temasıdır.
⸻
2. ANTİTEZ: Konvansiyonel ve Birleşik Kara Harekâtı Yapısal Olarak Mümkün Değildir
Bu senaryonun karşısında yer alan temel gerçeklik ise çok daha belirleyicidir:
a) Operasyonel Coğrafya ve Koridor Sorunu
İran ile İsrail arasında doğrudan kara bağlantısı bulunmamaktadır.
Herhangi bir kara harekâtı için Irak-Suriye hattında:
• kesintisiz lojistik akış
• hava savunma şemsiyesi
• sürekli kontrol edilen koridor
gereklidir.
Bu şartların sağlanması mevcut güç dengesi içinde mümkün görünmemektedir [7].
⸻
b) Hava Hakimiyeti ve Derin Vuruş Kapasitesi
ABD ve İsrail;
• ISR (Intelligence, Surveillance, Reconnaissance) sistemleri
• uydu ve sinyal istihbaratı
• hassas güdümlü mühimmatlar
ile büyük ölçekli birlik hareketlerini erken aşamada tespit edip imha edebilecek kapasiteye sahiptir [8][9].
Bu durum, büyük kara yığınaklarının sahaya ulaşmasını ciddi biçimde sınırlamaktadır.
⸻
c) Vekil Güçlerin Yapısal Sınırlılıkları
İran destekli unsurlar:
• merkezi komuta kontrol sisteminden yoksundur
• birleşik harekât kabiliyeti sınırlıdır
• mekanize birlik yapısına sahip değildir
Hizbullah dışında hiçbir aktörün, düzenli ordu seviyesinde bir kara harekâtı icra edebilecek kapasitesi bulunmamaktadır [10].
⸻
d) Lojistik ve Sürdürülebilirlik Problemi
Kara savaşının belirleyici unsuru lojistiktir.
Bir kara harekâtı için:
• sürekli mühimmat akışı
• yakıt ve bakım sistemi
• sağlık tahliye zinciri
• komuta kontrol sürekliliği
zorunludur.
İran destekli dağınık yapıların bu ölçekli bir lojistik sistemi kurması mümkün değildir [11].
⸻
3. SENTEZ: Hibrit Savaş Gerçeği – “Kara Harekâtı Değil, Kara Baskısı”
Mevcut veriler ışığında ortaya çıkan sentez şudur:
İran destekli güçlerin İsrail’e karşı klasik, birleşik ve sürdürülebilir bir kara harekâtı başlatması düşük ihtimaldir.
Ancak;
👉 çok cepheli, hibrit ve asimetrik bir baskı savaşı yürütmesi yüksek ihtimaldir.
Bu modelde:
• kara temasları sınırlı ve lokal kalır
• füze ve İHA saldırıları yoğunlaşır
• deniz hatları tehdit edilir
• iç güvenlik baskısı artırılır
Bu durum, doğrudan askerî yıkım üretmekten ziyade;
stratejik yıpratma ve maliyet artırma amacı taşır.
⸻
4. Derin Stratejik Değerlendirme
ABD Açısından
• Uzun süreli kara savaşı = yüksek maliyet
• İç siyasi baskı ve kamuoyu tepkisi
• enerji piyasalarında dalgalanma
ABD’nin son 20 yıllık askerî tecrübeleri, uzun süreli kara işgallerinin sürdürülebilir olmadığını göstermektedir [12].
⸻
İran Açısından
İran’ın stratejisi:
• düşük maliyetli İHA ve füze sistemleri
• dağınık ve esnek savaş modeli
• zaman kazanma ve yıpratma
üzerine kuruludur [13].
İran için hedef:
sahada kesin zafer
karşı tarafın maliyetini artırmak
⸻
Küresel Sistem Açısından
Bu tür bir çatışma:
• enerji arz güvenliğini bozar
• deniz ticaretini sekteye uğratır
• büyük güç rekabetini hızlandırır
Dolayısıyla savaşın etkisi bölgesel değil,
küresel sistemik kriz üretir [14].
⸻
Sonuç
Bu analiz çerçevesinde ulaşılan sonuç nettir:
• İran ekseni → asimetrik yıpratma ve kuşatma stratejisi
• ABD-İsrail ekseni → hava üstünlüğü ve hızlı sonuç arayışı
Ancak modern savaşın doğası değişmiştir.
Artık savaşlar:
• sadece cephede değil
• ekonomik, psikolojik ve zamansal düzlemde
kazanılmaktadır.
Bu nedenle:
İsrail’e yönelik geniş çaplı kara harekâtı düşük ihtimaldir
Ancak çok cepheli hibrit baskı savaşı yüksek ihtimaldir
Son kertede belirleyici olan unsur şudur:
Savaşın sonucu sahada değil, sistemlerin dayanıklılığında belirlenmektedir. Bu savaşta iki tarafında hedefi bir yer ele geçirmek veya imha etmek değil karşı tarafın savaşma azim ve iradesini kırmaktır.
bu Maksadın tahakkuku için farklı araçlar kullanıyorlar.
İran’ın kullandığı en önemli silah, yıpratarak zaman kazanmak ve dünya kamuoyu desteğini alarak savaşın sonlandırılması için Hedef ülkelere baskı yapılmasını sağlamak.
İsrail ana hedefi, sahada ki deklarasyon edilen hedefleri Amerikanın hedefi gibi gösterip kendisi tali hedefler üzerinden kazanım yapmak istiyor, bu yönden İsrail sıkıştırılabilir, harekatın zamana yayılması İsrail içinde bir avantaj olarak değerlendirilebilir.
Ancak tüm bunlar Amerika için büyük bir dezavantaj. Amerika bir an önce kendi kamuoyuna deklare ettiği hedeflere ulaşıp iki tarafında Onuru zedelenmeyecek şekilde Barış masasına oturmayagayret edecektir.
Vekil güçler büyük Masadaki piyonlar gibi olduğundan İran tarafından dahi bir kalemde gözden çıkarılabilir.
⸻
Kaynakça
[1] CSIS, Iran and the Middle East Proxy Network, 2025
[2] RAND Corporation, Iran’s Proxy Strategy and Regional Influence, 2022
[3] Phillip Smyth, The Shiite Jihad in Syria and Its Regional Effects, Washington Institute, 2023
[4] Afshon Ostovar, Vanguard of the Imam, Oxford University Press, 2016
[5] IISS, The Military Balance, 2024
[6] Atlantic Council, Iran’s Regional Strategy and Proxy Warfare, 2024
[7] Kenneth Pollack, Armies of Sand, Oxford University Press
[8] DIA, Iran Military Power Report, 2023
[9] Reuters Defence Analysis, 2025
[10] BBC Monitoring, Armed Non-State Actors in the Middle East, 2025
[11] Martin van Creveld, Supplying War: Logistics from Wallenstein to Patton
[12] Brookings Institution, US Military Interventions and Costs, 2021
[13] Anthony Cordesman, CSIS, Iran’s Military Strategy, 2023
[14] World Bank, Global Economic Impact of Conflict Zones, 2024
YAZARIN KÜNYESİ
Bu çalışma, Lisansüstü Araştırmacı Yazar – Stratejik Yazar Cengiz Genç tarafından hazırlanmıştır.
Yayıncı Kurum:
Genç Haberler Dijital Yayın Ağı
Resmî Yayın Platformları:
genchaberler.tr
genchaberler.com
Editoryal ve Bilimsel Yayın Politikası:
Genç Haberler Dijital Yayın Ağı; kaynakçasız, belgesiz ve akademik referans içermeyen hiçbir içeriği yayımlamaz. Tüm metinler; tarihsel veriler, Kur’an referansları ve ilmî kaynaklara dayalı olarak hazırlanır.
Akademik ve Hukuki Sorumluluk:
Bu makale herhangi bir kişi, kurum veya topluluğu hedef almaz. İçerik, yalnızca akademik analiz ve düşünsel katkı amacı taşır. Metinde yer alan değerlendirmeler yazara aittir.
Telif:
© Tüm hakları saklıdır. Bu yayın, Genç Haberler Dijital Yayın Ağı adına telif koruması altındadır. Kaynak gösterilmeden alıntı yapılamaz ve kullanılamaz.
