Lahey’de Adaletin Sesi: UAD’nin Danışma Görüşü ve Türkiye’nin Vicdani Duruşu

Lahey’de Adaletin Sesi: UAD’nin Danışma Görüşü ve Türkiye’nin Vicdani Duruşu

Araştırmacı-Yazar Cengiz Genç | Genchaberler.com

1) “Hukukun üstünlüğü”nün sınandığı an — Dün (22 Ekim 2025) Lahey’deki Barış Sarayı’nda Uluslararası Adalet Divanı, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun talebi üzerine, İsrail’in işgal altındaki Filistin topraklarında Birleşmiş Milletler ve diğer uluslararası kuruluşların faaliyetlerine getirdiği kısıtlamalara ilişkin danışma görüşünü açıkladı. Bu görüş, devletlere bağlayıcı bir hüküm olmasa da uluslararası toplum için güçlü bir hukukî pusula işlevi görür.[1]  

2) Salondaki Türkiye fotoğrafı — Açık oturumu, Türkiye’nin Lahey Büyükelçisi Fatma Ceren Yazgan ve TBMM Hukuk Heyeti adına Prof. Dr. Cüneyt Yüksel yerinde izledi. Bu düzeyde temsil, Türkiye’nin hem uluslararası hukukun üstünlüğüne hem de Filistin halkının temel insani haklarının korunmasına verdiği önemin somut göstergesidir.[2]  

3) Görüşün esası: İnsani yardım bir lütuf değil, yükümlülük — UAD, İsrail’in işgalci güç olarak gıda, su, yakıt, tıbbi malzeme ve hizmetler dahil zorunlu ihtiyaçların karşılanmasını sağlamakla yükümlü olduğunu; açlığı savaş yöntemi olarak kullanmanın yasak olduğunu; ICRC’nin (Kızılhaç) tutuklulara erişiminin ve BM çalışanları/facilitelerinin dokunulmazlığının güvence altına alınması gerektiğini vurguladı.[3]  

4) UNRWA’nın rolü ve koruma rejimi — Divan, Gazze’de hayati insani yardımın başat sağlayıcısı UNRWA’nın çalışmalarının engellenemeyeceğini, BM Şartı madde 105 ve BM Ayrıcalık ve Bağışıklıkları Sözleşmesi uyarınca kurumların ve malvarlığının dokunulmaz olduğunu hatırlattı.[4]  

5) Tepkiler ve yankılar — Danışma görüşünün ardından önde gelen uluslararası medya, İsrail’in BM kanalıyla yardımı kolaylaştırma yükümlülüğünü manşetlerine taşıdı; İsrail makamları görüşü reddettiklerini açıkladı; ABD Dışişleri, görüşe sert tepki verdi. Buna karşılık birçok başkent ve BM ajansları, kararın insani erişim vurgusunu öne çıkardı.[5]  

6) Sahadaki insanî tablo (verilerle) — BM insani işler koordinasyonu ve UNRWA güncellemelerine göre, 2023 Ekim’den bu yana 500’ü aşkın yardım çalışanı öldürüldü; bunların 360+’ı UNRWA personeli. 2025 içinde de kayıplar sürdü. Yardım dağıtım noktaları/konvoy güzergâhlarında yüzlerce sivilin öldüğü raporlandı. Bu veriler, UAD’nin “yardımı engelleme” uyarısının sahadaki zorunlu nedenini gösteriyor.[6]  

7) Türkiye’nin katkısı ve mesajı — TBMM Adalet Komisyonu Başkanı Prof. Dr. Cüneyt Yüksel, Lahey’de yaptığı değerlendirmede, görüşün UNRWA’nın dokunulmazlığı ve insani görevinin teyidi açısından da tarihi nitelik taşıdığını belirtti. Türkiye’nin yazılı (27 Şubat) ve sözlü (30 Nisan) beyanlarla süreci yakından takip ettiği hatırlatıldı.[7]  

8) Sonuç: “Adalet için hukuk, insanlık için dayanışma” — UAD’nin danışma görüşü, insani yardımın bir tercih değil, bir yükümlülük olduğunu, sivillerin ayrım gözetilmeden korunmasının işgal hukukunun özü olduğunu bir kez daha ortaya koydu. Bundan sonraki sınav, devletlerin ve BM organlarının bu pusulayı uygulayıp engelleri kaldırması ve yardımın kesintisiz akışını sağlamasıdır.[8]  

⸻

(Kısa Hollanda­ca Özet)

Het Internationaal Gerechtshof herinnerde Israël eraan dat het als bezettingsmacht verplicht is humanitaire toegang te waarborgen, honger als oorlogswapen te verbieden, en de immuniteit van VN-instellingen (met name UNRWA) te respecteren. Turkije werd op hoog niveau vertegenwoordigd door Ambassadeur Fatma Ceren Yazgan en Prof. Dr. Cüneyt Yüksel. De volgende stap is aan staten en VN-organen: belemmeringen wegnemen en ononderbroken hulp garanderen. [NL-samenvatting]  

⸻

Kaynakça (seçme, paragraflara göre)

[1] ICJ duyuruları ve dava sayfası (22 Ekim 2025) — UAD web sitesi.  

[2] AA & TRT Haber: Oturuma katılanlar arasında Büyükelçi F. C. Yazgan ve Prof. Dr. C. Yüksel.  

[3] AP & FT & UNRWA açıklamaları: İnsani erişim, açlığın yasaklığı, ICRC erişimi, BM tesislerinin korunması.  

[4] UNRWA: Danışma görüşünde UNRWA’nın merkezi rolü ve BM bağışıklıkları vurgusu.  

[5] FT/Reuters/Politico: Uluslararası tepkiler ve İsrail’in reddi; ABD Dışişleri’nin açıklaması.  

[6] OCHA & UNRWA durum raporları; yardım noktalarında ölümler (OHCHR/OCHA bültenleri).  

[7] TBMM Adalet Komisyonu Başkanı C. Yüksel’in beyanları; Türkiye’nin yazılı/sözlü katkıları.  

[8] AP özet/analiz: Görüşün uygulama çağrısı ve çerçevesi.