✍🏻 Araştırmacı-Yazar Cengiz Genç
⸻
Giriş: Tarihsel Hafızadan Stratejik Akla
Osmanlı İmparatorluğu’nun gerileme döneminden itibaren savunma teknolojilerinde dışa bağımlılık, yalnızca bir teknik zafiyet değil, aynı zamanda siyasi istikrarsızlığın ve diplomatik acziyetin de en temel sebeplerinden biri olmuştur. Cumhuriyetin ilk yıllarında başlatılan ancak 1950’li yıllarda NATO üyeliği ile sekteye uğrayan millî savunma sanayi hamleleri, 2000’li yılların başından itibaren yeniden hız kazanmıştır. 2016 sonrası dönemde ise terörle mücadele, sınır ötesi operasyonlar ve bölgesel tehdit algılarının yoğunlaşmasıyla birlikte, savunma sanayi bir beka meselesi olarak ele alınmıştır.
⸻
Türkiye’nin Savunma Sanayi Performansı: Sayılarla Bir Değerlendirme
• 2002 yılında yalnızca 62 savunma projesi yürütülürken, 2024 yılı itibariyle bu sayı 850’nin üzerine çıkmıştır.
• 2002’de savunma ve havacılık ihracatı 248 milyon dolar iken, 2023 yılı sonunda bu rakam 5,5 milyar doları aşmıştır.
• Savunma Sanayi Başkanlığı verilerine göre, 2024 itibarıyla sektörün cirosu 12 milyar dolar düzeyine ulaşmış, 30.000’den fazla kişi doğrudan istihdam edilmektedir.
⸻
KAAN ve Milli Havacılıkta Sıçrama
KAAN, yalnızca bir beşinci nesil savaş uçağı değil, Türkiye’nin yüksek teknolojiye dayalı savunma paradigmasının somutlaşmış halidir. TUSAŞ tarafından geliştirilen ve ilk uçuşunu 2024’te gerçekleştiren KAAN, şu özellikleriyle dikkat çekmektedir:
• Gizlilik teknolojisi (stealth) ve radar görünmezliği
• Yapay zekâ destekli aviyonik sistemler
• Çift motorlu yapısıyla yüksek manevra kabiliyeti
• Hava-hava ve hava-yer görev kabiliyeti
KAAN’ın Endonezya’ya yönelik açılımı, sadece bir ticari ihracat hedefi değil; İslam dünyasının savunma bağımsızlığına giden yolda önemli bir stratejik ortaklık örneğidir.
⸻
Müslüman Ülkelerle İş Birliği: Yeni Bir Güvenlik Bloku mu?
Endonezya, Pakistan, Malezya, Katar, Azerbaycan gibi ülkelerle savunma sanayi iş birlikleri, yalnızca ekonomik kazanç değil, aynı zamanda kültürel, siyasi ve güvenlik eksenli bir dayanışma mimarisi anlamına gelmektedir. Özellikle İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) çerçevesinde kurulacak teknoloji transferi mekanizmaları, “Batı’ya bağımlı güvenlik mimarisi” yerine “kendi ayakları üzerinde duran bir güvenlik yapısı” inşa etmenin temelidir.
⸻
Avrupa ve Batı Ülkeleriyle Kıyaslama
Ülke
2023 Savunma Harcaması (Milyar $)
Yerli Üretim Oranı
Sektör İhracatı (Milyar $)
ABD
877
%90
115
Fransa
60
%80
12
Almanya
55
%75
9
İngiltere
68
%85
14
İspanya
22
%60
3
Türkiye
15,8
%8
Türkiye’nin sınırlı savunma bütçesine rağmen ihracat odaklı üretim modeli ve yerli üretim oranıyla rekabetçi bir konuma yükselmesi dikkat çekicidir. KAAN gibi platformlar bu dönüşümün sembolü haline gelmiştir.
⸻
Stratejik Çıkarımlar ve Öneriler
1. Müslüman ülkelerle teknolojik ortaklık: KAAN, TB3, Altay Tankı gibi platformlar üzerinden ortak üretim ve lisans anlaşmaları yapılmalıdır.
2. Savunma sanayii diplomasisi: Büyükelçilikler ve TİM gibi yapılar üzerinden savunma ürünlerinin tanıtımı stratejik hale getirilmelidir.
3. Afrika ve Orta Asya açılımı: Togo, Nijer, Cibuti gibi ülkelerle başlayan süreç Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan’a taşınmalıdır.
4. Yerli motor teknolojisi ve yapay zekâ yatırımı: Dışa bağımlılığı azaltmak adına özgün motor projeleri ve yapay zekâ destekli sistemlere öncelik verilmelidir.
⸻
Sonuç: Savunmanın Geleceği, Milletin Geleceğidir
Türkiye, savunma sanayiinde gösterdiği başarıyı küresel vizyonla taçlandırmak zorundadır. Endonezya’ya KAAN üzerinden yapılan açılım, yalnızca bir uçak satışı değil, stratejik bir akıl yürütmenin ürünüdür. Avrupa ülkeleri ile rekabet edebilmek, Müslüman coğrafyada liderlik inşa etmek ve Afrika-Asya ekseninde sürdürülebilir güvenlik mimarileri kurmak, ancak teknolojiye dayalı bir savunma ekosistemiyle mümkündür. Unutulmamalıdır ki; bağımsız savunma, bağımsız devletin omurgasıdır.
⸻
Kaynakça
• Savunma Sanayii Başkanlığı (2024). Stratejik Raporlar.
• SIPRI (2024). Military Expenditure Database.
• TUSAŞ (2024). KAAN Teknik Bilgiler ve Uçuş Verileri.
• Defence News Top 100 (2023).
• Stockholm International Peace Research Institute – SIPRI (2023).
• POLSAM. (2025). Türkiye’nin Savunma Sanayi Atılımı ve KAAN’ın Endonezya’ya Açılımı. https://www.polsam.org
