Cengiz Genç Araştırmacı yazar
⸻
Giriş: “12 Günlük Savaş”ın Tanımı ve Çatışma Dinamikleri
• Resmi olarak 13 Haziran 2025 günü İsrail, Operasyon Rising Lion kod adıyla İran’ın stratejik nükleer ve askeri altyapısına karşı önleyici hava saldırılarına başladı .
• Misilleme olarak İran, İsrail şehirlerine yüzlerce füze ve drone saldırısı düzenledi; çoğu İsrail hava savunması tarafından etkisiz hale getirildi ancak sivil kayıplar yaşandı .
• Bu, tarafsız bir “12 günlük açık savaş” süreci olarak tanımlandı.
⸻
Gün Gün Özet
Gün 1 (13 Haziran)
• İsrail, Natanz, Fordow, İsfahan gibi tesislere hava saldırısı düzenledi, yüksek rütbeli İranlı komuta kademesine ağır darbeler vurdu .
Gün 2–5
• İran’ın yüzlerce füze ve dron saldırısı; bazı zayiat, büyük ölçüde hava savunması tarafından engellendi .
• ABD ve İsrail’in nükleer tesislere yönelik vurgu ve medyatik gerilim.
Gün 6–9
• ABD, 21 Haziran’da İran’ın üç nükleer tesisine (Fordow, Natanz, İsfahan) yönelik hava operasyonu düzenledi .
• İran, ABD üssü olan Katar’daki Al‑Udeid’e sembolik bir füze saldırısı düzenleyerek misilleme yaptı .
Gün 10–12
• ABD müdahalesiyle birlikte savaşın seyri değişti; hem İsrail hem İran stratejik hedef listelerini tamamlamaya odaklandı .
• 23–24 Haziran’da Donald Trump, kademeli ateşkes ilan etti: önce İran, ardından İsrail silahları susacaktı .
• Ancak, ateşkesten sonra da sahada füze ve bombardıman hareketliliği devam etti; özellikle İsrail’de Be’er Sheva’da can kaybı yaşandı .
⸻
Savaşın Kazananı Kim?
• İsrail, nükleer altyapıyı hedefleyerek muazzam stratejik avantaj elde etti. İran’ın hava savunmasını ve komuta kademesini ciddi şekilde zayıflatmayı başardı .
• İran, sembolik saldırılarla moral olarak ayakta kaldı, bölgede direniş ekseninden destek aldı ve ABD üslerine karşı caydırıcılığı gösterdi; fakat somut olarak büyük bir kazanım elde edemedi.
• ABD (Trump yönetimi), iki tarafı ateşkes masasına getirdiğini iddia ederek diplomatik başarı sunmaya çalıştı.
• Sonuç olarak: Net bir zaferden ziyade “şu aşamada İsrail’in stratejik üstünlüğü”, İran’ın ise diplomatik manevra kabiliyeti ön plana çıktı. Ancak çatışmanın kırılganlığı nedeniyle kazananının net olarak belirlenmesi zor.
⸻
Ateşkesin Sebepleri: Stratejik, Ekonomik ve Diplomatik
1. Stratejik Yorgunluk ve Ekonomik Baskı
• İsrail sınırlarına yakın hasar sonrası moral düşüş, yüksek hava savunma maliyetleri ve ABD tarafından “ise göre tamamlanacak hedef” sözü sonrası operasyonu sonlandırdı .
• İran’ın ise iç kargaşa; protestolar, artan maliyeti, halkın nükleer caydırıcı özlemine rağmen gerçek anlamda gerçek bir savaş sürdürme kapasitesi yoktu .
2. Dış Müdahale ve Arabuluculuk
• ABD, Qatar’ın kritik moderatörlük rolünü kullanarak süreci fiilen yönetti; Trump, iki tarafın ateşkes talebiyle geldiğini iddia etti .
• Rusya ve Çin, gelişmeleri gözlemleyerek dengenin bozulmasını diplomatik zemine çekmeye çalıştı .
3. Halk Baskısı ve Rejimsel Hesaplar
• Hem İsrail’de hem İran’da kamu huzursuzluğu artıyordu. İran’da özellikle reformist kesimi bazı generallerin ateşkesi zorlaması olarak görüldü .
• İsrail’de ‘uzun süreli savaş’ kimse için kabul edilebilir değildi.
⸻
Komplo Teorileri ve Kestirimsel Akıl Yürütmeler
• Trump’ın Kuzey Kore stratejisi paralelliği: Bir barış megafonu olarak Trump, ateşkesi kendi politik imajı için kullandı. Bazıları, “ABD’nin İran seçeneklerini sınırlamak” adına süreç içinde İran’a haber verildiğini iddia ediyor.
• Rusya ve Çin…: Tetikleyici görünseler de içeride Katar ve ABD’nin manevralarıyla süreç dış güçlerle kurulan bir manipulasyona evrildi.
• İran içindeki çatlak: Ateşkesin perde arkası İran’ın reformist elitlerinin baskısı ve İran parlamentosunun NPT’den çıkış tartışmaları ile şekillendi .
• Derin aksiyon teorisi: Savaş sırasında İsrail’in bazı stratejik üst düzey elemanları ısrarla “devam et” baskısı yaparken, ABD’nin “hedeflere ulaşıldı” mesajıyla süreci çakıştırdığı da söyleniyor.
⸻
Akademik Değerlendirme ve Gelecek Senaryoları
1. Kısa Vadede Bölgesel Denge
• İsrail, caydırıcılığı güçlendirdi. İran’ın nükleer anlamda zayıflatılması, iç karışıklık halindeki rejim dayanaklarını sarstı.
2. Orta Vadede Diplomatik Riskler
• İran’ın nükleer programını yeniden canlandırmaya başlaması, NPT’den çıkış tartışmaları; yaptırımların geri dönmesi mümkün.
• İsrail-ABD arasındaki tansiyon, bu süreçteki askeri işbirliğiyle güçlense de uluslararası algı zayıflayabilir.
3. Uzun Vadede Jeopolitik Yeniden Dizilim
• Rusya ve Çin’in bu süreçten kazançlı çıkmak adına İran’ı konvert edilebilir bir vizyona sokmaları muhtemel.
• Bölgesel “Axis of Resistance”in hassasiyeti artabilir; Hizbullah, Yemen’de Husi, Irak’taki Şii unsurlar yeniden hareketlenebilir.
• ABD iç siyaseti, Trump ile birlikte bu müdahaleleri ‘politik zafer’ olarak pazarlamaya devam edebilir.
⸻
Sonuç: Ortada Kim Kazandı?
• Stratejik Zafer: İsrail (nükleer kapasite sabote edildi).
• Diplomatik Manivela: ABD (Trump) ve Katar.
• İran, ağır zayiatla gerileyip zaman kazansa da, rejimin geleceği uzun vadede belirsiz.
• Kazanan, barış değil; bir stratejik dengelenme oldu. Her taraf kazandığını iddia ederken dünya kazanan olmadı.
